ՅՈՒԱՀ-ի Սահմանադրական դատարանը արգելափակել է Shell-ի հետախուզական աշխատանքները երկրի արևելյան ափին, մինչդեռ Օրմուզի նեղուցի փակման պատճառով ԱՄՆ Արևմտյան ափի նավթավերամշակողներն անցել են մալայզիական մատակարարումներին։ Ռուսաստանում կառավարությունը հայտարարել է վառելիքի շուկայում լարված իրավիճակի մասին՝ հրամայելով ձեռնարկել լրացուցիչ միջոցներ։
Համաշխարհային շուկա
ՅՈՒԱՀ-ի Սահմանադրական դատարանը արգելափակել է «Շելլ» (Shell) ընկերության ղեկավարած նավթագազային հետախուզումը երկրի արևելյան Wild Coast ափամերձ գոտում՝ չեղարկելով 2024 թվականի Ապելյացիոն դատարանի որոշումը։ Այս դատական վճիռը, որը կասեցնում է դեռևս 2014 թվականին «Շելլ»-ին և նրա գործընկեր «Իմփաքթ Աֆրիկա» (Impact Africa) ընկերությանը տրված սեյսմիկ հետախուզման իրավունքները, լուրջ հարված է ՅՈՒԱՀ-ի օֆշորային սեկտորին, որն արդեն իսկ զիջում է հարևան Նամիբիային։ Դատական գործընթացը նախաձեռնել էին տեղի համայնքներն ու բնապահպանական կազմակերպությունները։ Այս ամենը տեղի է ունենում այն դեպքում, երբ Brent տեսակի նավթի գները մոտենում են շաբաթական 5% աճի, քանի որ ԱՄՆ-Իրան բանակցությունների տապալումը և Օրմուզի նեղուցում տանկերների վրա հարձակումները նավթի գները մղում են դեպի 100 դոլարի սահմանագիծ։
Օրմուզի նեղուցի փակման և հումքի գլոբալ դեֆիցիտի պատճառով ԱՄՆ Արևմտյան ափի նավթավերամշակող գործարանները վերջին երեք տարում առաջին անգամ մազութ են գնել Մալայզիայից։ Ավելի քան 540,000 բարել ցածր ծծմբային ուղղակի թորման մազութով (LSSR) բեռնված «Սոլոմոն Սի» (Solomon Sea) տանկերը դուրս է եկել մալայզիական «ՓրեֆՉեմ» (PRefChem) նավթավերամշակման գործարանից, որը ղեկավարում է Մալայզիայի պետական «Պետրոնաս» (Petronas) նավթագազային հսկան։ Զուգահեռաբար, Ղազախստանը կոնֆիդենցիալ արբիտրաժային հայց է ներկայացրել՝ մեղադրելով միջազգային կոնսորցիումին և սեփական պետական «ԿազՄունայԳազ» ընկերությանը Կաշագանի հսկա հանքավայրի մշակման ժամանակ պայմանագրերի արժեքը չհիմնավորված բարձրացնելու և 10,7 միլիարդ դոլարի կաշառքներ բաժանելու մեջ։ Միևնույն ժամանակ, Հնդկաստանի ածխի նախարարության քարտուղար Վիկրամ Դև Դաթթը (Vikram Dev Dutt) հայտնել է, որ երկրում ածխի պահանջարկը մինչև 2030 թվականը կհասնի 1,6 միլիարդ տոննայի (ներկայիս 1,2 միլիարդ տոննայի փոխարեն), ինչի համար նախատեսվում է ստեղծել ածխի ազգային բորսա։
Ռուսաստան և ԱՊՀ
Ռուսաստանի վառելիքի ներքին շուկայում լարվածության ֆոնին ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսանդր Նովակը շտապ խորհրդակցություն է անցկացրել մարզերի ղեկավարների, գերատեսչությունների և նավթային ընկերությունների հետ՝ հանձնարարելով լրացուցիչ միջոցներ ձեռնարկել տարածաշրջանների վառելիքային ապահովումը երաշխավորելու համար։ Ճգնաժամն արդեն հանգեցրել է Սանկտ Պետերբուրգի միջազգային ապրանքահումքային բորսայում առևտրի ծավալների կրճատմանը. օգոստոսի սկզբից ի վեր ԱԻ-92 և ԱԻ-95 մակնիշի բենզինի վաճառքի ծավալները նվազել են համապատասխանաբար 19,3%-ով և 20,4%-ով, թեև ԱԻ-92-ի բորսայական միջին գինը շաբաթվա ընթացքում նվազել է 1,2%-ով՝ կազմելով 72,4 հազար ռուբլի մեկ տոննայի դիմաց։ Միաժամանակ, Թուրքիան հուլիսին կտրուկ կրճատել է Ռուսաստանի սևծովյան նավահանգիստներից նավթի ներկրումը տանկերների վրա ԱԹՍ-ների հաճախակի դարձած հարձակումների պատճառով, իսկ ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ ռուսական ուժերը հարվածել են Օդեսայի նավահանգստում վառելիքի պահեստարանին։
ԱՊՀ տարածաշրջանում մասշտաբային էներգետիկ անջատում (բլեքաուտ) է տեղի ունեցել Կենտրոնական Ասիայի չորս երկրներում՝ Ղազախստանում, Ղրղզստանում, Տաջիկստանում և Ուզբեկստանում, սակայն ղազախական «ԿԵԳՈԿ» (KEGOC) օպերատորին ուրբաթ օրը հաջողվել է ամբողջությամբ վերականգնել Ալմաթիի էներգահանգույցի էլեկտրամատակարարումը։ Միևնույն ժամանակ, Եվրամիությունը շարունակում է զգալի ծավալներով ռուսական վառելիք գնել. հուլիսին ԵՄ երկրները Ռուսաստանից ներկրել են 1,5 միլիարդ եվրոյի վառելիք, որի 26%-ը կազմել է հում նավթը, թեև ընդհանուր առմամբ առաջին կիսամյակում ԵՄ-ն 3%-ով նվազեցրել է ռուսական խողովակաշարային գազի և հեղուկացված բնական գազի գնումները՝ հասցնելով այն 2,9 միլիարդ եվրոյի։
Հայաստան
Ռուսաստանի ներքին վառելիքային շուկայում տիրող ճգնաժամային իրավիճակը և Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) ներսում ֆինանսական կանոնների խստացումը ուղղակի ճնշում են գործադրում Հայաստանի վրա: Ինչպես հաղորդում է հայկական News.am լրատվական պորտալը, ՌԴ կառավարությունը պաշտոնապես խոստովանել է, որ լցակայաններ վառելիքի մատակարարման իրավիճակը լարված է, ինչը մեծացնում է Հայաստան նավթամթերքի ներկրման խափանումների ռիսկերը։ Իրավիճակն էլ ավելի է բարդանում, քանի որ ԵԱՏՄ անդամ երկրների առևտրային բանկերը կտրուկ բարձրացրել են ոչ ռեզիդենտների համար կանխիկ ռուսական ռուբլու ընդունման միջնորդավճարները մինչև 15%, ինչը խոչընդոտում է հայաստանյան արտահանողների միջսահմանային հաշվարկները։
Բացի այդ, Սև ծովում ԱԹՍ-ների հարձակումների պատճառով հարևան Թուրքիայի կողմից ռուսական նավթի գնումների կրճատումը վերափոխում է Հայաստանի սահմանների մոտ գտնվող լոգիստիկ երթուղիները։ Նման պայմաններում Երևանի համար գլխավոր տնտեսական վահանը մնում է ԵԱՏՄ շրջանակներում գործող երկկողմ համաձայնագրերը, որոնք երաշխավորում են Ռուսաստանից բնական գազի և նավթամթերքի ներկրումը կայուն արտոնյալ սակագներով՝ պաշտպանելով սպառողներին արտաքին սպոտային շուկաների տատանումներից, որտեղ գները ձևավորվում են տատանվող միջազգային շուկայական գնային գնահատականներով։
📊 Ես կարող եմ պատրաստել համեմատական գրաֆիկ, որը ցույց կտա Սանկտ Պետերբուրգի բորսայում բենզինի վաճառքի ծավալների անկման դինամիկան օգոստոսի սկզբից ի վեր՝ օգնելով Ձեզ ավելի հստակ գնահատել Ռուսաստանում ներկայիս վառելիքային ճգնաժամի մասշտաբները։