ԱՄՆ-ն խստացնում է Իրանի նավթի արտահանման պատժամիջոցները

ԱՄՆ իշխանություններն ընդլայնել են երկրորդային պատժամիջոցները Իրանի նավթային ոլորտի դեմ՝ սպառնալով համաշխարհային գնորդներին ամերիկյան ֆինանսական համակարգից լիակատար մեկուսացմամբ։ Այս ֆոնին Մերձավոր Արևելքում սրվել է տանկերային պատերազմը, իսկ Ռուսաստանի հարավում անօդաչուների հարվածից բռնկվել է նավթավերամշակման գործարան։

Համաշխարհային շուկա

ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը (Scott Bessent) պաշտոնապես մեկնարկել է «Տնտեսական վտարանդի» (Operation Economic Outcast) արշավը՝ ընդլայնելով երկրորդային պատժամիջոցներն Իրանի դեմ և թիրախավորելով շուրջ 60 ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց և նավերի։ Այս սահմանափակումները խիստ ճնշում են ստեղծում Պեկինի վրա, քանի որ Չինաստանը գնում է Իրանի ծովային ճանապարհով արտահանվող նավթի ավելի քան 80%-ը, մինչդեռ Թուրքիան տարվա առաջին կիսամյակում ներկրել է 4,5 միլիարդ խորանարդ մետր իրանական գազ, իսկ Իրաքը իր էլեկտրաէներգիայի արտադրության 40%-ի համար կախված է իրանական գազից։ Ի պատասխան՝ Իրանի իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) մամուլի քարտուղար Հոսեյն Մոհեբբին (Hossein Mohebbi) նախազգուշացրել է, որ Թեհրանը հարվածներ կհասցնի տարածաշրջանում ԱՄՆ կենսական շահերին ու էներգետիկ հանգույցներին, եթե իր ենթակառուցվածքները հայտնվեն սպառնալիքի տակ, ընդ որում՝ Իրանի խորհրդարանի էներգետիկայի հանձնաժողովի նիստի ժամանակ տեղի է ունեցել էլեկտրաէներգիայի վթարային անջատում։

Ծովային ուղիներում անվտանգությունը շարունակում է վատթարանալ. եմենյան հուսիթները բալիստիկ հրթիռներով և անօդաչուներով Կարմիր ծովում՝ Յանբուի մոտ, հարվածել են սաուդյան Amzan նավթային տանկերին, ինչը հաստատել է սաուդյան Bahri նավագնացային ընկերությունը։ Օրմուզի նեղուցում՝ Օմանի Էշ-Շիշահ բնակավայրից 9 ծովային մղոն հեռավորության վրա, անհայտ արկ է հարվածել մեկ այլ տանկերի, որը մեքենայական բաժնի վնասման պատճառով կորցրել է ընթացքը։ Ռիսկերը մեղմելու նպատակով ֆրանսիական TotalEnergies կոնցեռնի գլխավոր տնօրեն Պատրիկ Պույենեն (Patrick Pouyanne) հայտարարել է Օրմուզի նեղուցը շրջանցող երկու խոշոր նավթատարների ֆինանսավորման մասին, այդ թվում՝ Աբու Դաբիի Ֆուջեյրայի արտահանման երթուղու ընդլայնման և Սիրիայի տարածքով դեպի Միջերկրական ծով իրաքյան նավթի փոխադրման ծրագրերում։ Միևնույն ժամանակ, Նորվեգիայի օֆշորային դիրեկտորատը նախազգուշացրել է 2030 թվականից հետո երկրում նավթի և գազի արդյունահանման կտրուկ անկման ռիսկի մասին՝ չնայած 2026 թվականին նախատեսվող շուրջ 25 միլիարդ դոլարի ներդրումներին։ Վենեսուելայում նավթի արդյունահանումը գերազանցել է օրական 1,23 միլիոն բարելը, իսկ PDVSA պետական ընկերությունը հունվարից ի վեր կնքել է 50 նոր համաձայնագիր։ Գլոբալ լոգիստիկ տատանումների պատճառով կոնտեյներային փոխադրումների միջազգային շուկայական գնային գնահատականների ինդեքսը հասել է 2026 թվականի ռեկորդային՝ 7565 դոլարի՝ մեկ ստանդարտ կոնտեյների (FEU) դիմաց։

Ռուսաստան և ԱՊՀ

Ռուսաստանի էներգետիկ ենթակառուցվածքները ենթարկվել են նոր հարձակման. Կրասնոդարի երկրամասի Աֆիպսկի ավանում ուկրաինական անօդաչուների հարվածից հրդեհ է բռնկվել Աֆիպսկի նավթավերամշակման գործարանի տարածքում, վնասվել է առնվազն 10 տուն, երկու մարդ զոհվել է, ևս երկուսը՝ վիրավորվել։ Բելգորոդի մարզի Գրայվորոնի շրջանում էլեկտրահաղորդման ենթակայանին ԱԹՍ-ի հարվածի պատճառով տեղի է ունեցել հոսանքազրկում, հայտնել է շրջանի վարչակազմի ղեկավար Դմիտրի Պանովը։ ՌԴ ԱԳՆ հատուկ հանձնարարություններով դեսպան Ռոդիոն Միրոշնիկը մեղադրել է ուկրաինական ուժերին Զապորոժիեի ԱԷԿ-ի անձնակազմին թիրախավորելու և որսալու մեջ՝ վտանգելով տարածաշրջանի միջուկային անվտանգությունը։

Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ում նավթի ռազմավարական պաշարները նվազել են մինչև 289,7 միլիոն բարել, ինչը նոր նվազագույն ցուցանիշն է 1982 թվականի նոյեմբերից ի վեր։ Ռուսաստանի հեռավորարևելյան հատվածում՝ Չուկոտկայում, երկրամասի ղեկավար Վլադիմիր Կուզնեցովը հայտնել է, որ հյուսիսային բեռնափոխադրումների շրջանակներում վեց գյուղերի համար ածխի մատակարարման պահանջներն ամբողջությամբ փակվել են։

Հայաստան

Մերձավոր Արևելքում աճող ռազմական դիմակայությունը և Իրանի դեմ պատժամիջոցների խստացումն ուղղակիորեն ազդում են տարածաշրջանային անվտանգության վրա։ Ինչպես հայտնում է հայկական news.am լրատվականը, փորձագետները կանխատեսում են, որ Իրանի դեմ պատերազմը կարող է ձգձգվել մինչև 2027 թվականը՝ սպառնալով Օրմուզի նեղուցով նավթի հոսքերի լիակատար կաթվածով և տարածաշրջանային լայնածավալ էսկալացիայով։ Այս երկարատև աշխարհաքաղաքական անկայունությունը լուրջ մարտահրավերներ է ստեղծում Հայաստանի հարավային սահմանների անվտանգության և Իրանի հետ համատեղ էներգետիկ ու գազային նախագծերի զարգացման համար։

Այնուամենայնիվ, օգոստոսի 25-ին Հայաստանում բենզինի, դիզելային վառելիքի մանրածախ գներն ու բնական գազի սակագները պահպանել են բացարձակ կայունությունը: Երկրի ներքին շուկայի հիմնական երաշխավորը շարունակում է մնալ անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին (EAEU)։ Ռուսաստանի հետ գործող պայմանագրերը երաշխավորում են Ռուսաստանից բնական գազի և նավթամթերքի անմաքս ներկրումը կանխատեսելի ֆիքսված գներով։ Այս արտոնյալ մեխանիզմը հուսալիորեն մեկուսացնում է ներքին սպառողներին արտաքին գնային ցնցումներից և կանխում սակագների կախվածությունը տատանվող միջազգային շուկայական գնային գնահատականներից։