Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը (ՄԷԱ) Օրմուզի նեղուցով մատակարարումների ներկայիս խափանումը բնութագրել է որպես պատմության մեջ ամենախոշոր էներգետիկ ճգնաժամը՝ տարանցման անկման և Brent նավթի գնի մինչև 94 դոլար աճի ֆոնին։ Զուգահեռաբար, ուկրաինական անօդաչու սարքերն առաջին անգամ հարվածել են ռուսական նավթավերամշակման խորը թիկունքին՝ թիրախավորելով Պերմի երկրամասում գտնվող «Լուկոյլ» ընկերության գործարանը։
Համաշխարհային շուկա
Միջազգային էներգետիկ գործակալության (ՄԷԱ) գնահատականներով՝ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև կոշտ հակակշռության պատճառով Օրմուզի նեղուցով տարանցման ներկայիս խափանումները հանգեցրել են պատմության մեջ ամենախոշոր էներգետիկ ճգնաժամին։ Նեղուցով շաբաթական տրաֆիկի՝ մինչև եզակի ցուցանիշների անկման ֆոնին, հյուսիսծովյան Brent խառնուրդի ֆյուչերսները մոտեցել են 100 դոլարին՝ ամրապնդվելով բարձր՝ օրական 94 դոլարի մակարդակում, մինչդեռ Ասիայում սպոտային գազի արժեքը թռիչք է կատարել մինչև 24 դոլար՝ մեկ MMBtu-ի դիմաց։ Այս պայմաններում չինական անկախ նավթավերամշակման գործարանները ստիպված են օպերատիվորեն այլընտրանքային մատակարարներ փնտրել. ամերիկյան ծովային շրջափակման պատճառով օգոստոսին Չինաստան իրանական նավթի ներկրումը կտրուկ նվազել է մինչև օրական 534 հազար բարել՝ հուլիսի 823 հազար բարելի համեմատ, համաձայն Kpler-ի նախնական տվյալների։
Միաժամանակ խոշորագույն արտահանողները վերակառուցում են համաշխարհային լոգիստիկ երթուղիները։ Պետական Saudi Aramco ընկերությունը 33%-ով ավելացրել է նավթի արտահանումը Միջերկրական ծովում գտնվող եգիպտական Սիդի-Կերիր նավահանգստով՝ կազմակերպելով հումքի մաքոքային փոխադրում Կարմիր ծովի Yanbu նավահանգստից՝ շրջանցելով Բաբ-էլ-Մանդեբի նեղուցի վտանգավոր գոտին։ Այս ֆոնին Բրազիլիայի նախագահ Լուիս Ինասիու Լուլա դա Սիլվան (Luiz Inacio Lula da Silva) հավանություն է տվել Ամազոնի էկոլոգիապես զգայուն շելֆում խորջրյա հորատմանը՝ Petrobras ընկերության կողմից Morpho-1 հորատանցքում (FZA-M-59 բլոկ՝ Ամապա նահանգի ափից 180 կմ հեռավորության վրա) բացահայտված հանքավայրն անվանելով «երկրի ապագայի անձնագիր»։
Ռուսաստան և ԱՊՀ
Ռուսաստանի վառելիքաէներգետիկ համալիրի ենթակառուցվածքային ռիսկերի աշխարհագրական ընդգրկումն էապես ընդլայնվել է այն բանից հետո, որ ուկրաինական անօդաչու սարքերը հարվածել են սահմանից ավելի քան 1600 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Պերմի «Լուկոյլ» ընկերության նավթավերամշակման գործարանին։ Ռուսական վերամշակման խորը թիկունքի հաջող թիրախավորումը պաշտոնապես հաստատել է Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին (Volodymyr Zelenskyy)։ Իրավիճակի կայունացման նպատակով ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսանդր Նովակը վառելիքի շուկայի հարցերով արտակարգ խորհրդակցություն է անցկացրել՝ հանձնարարելով օպտիմալացնել ՆՀԶ-ների վերանորոգման գրաֆիկները, ինչպես նաև պարտադրել է լցակայաններին վառելիքի էկոլոգիական դասը նշել վահանակների, սպառողի անկյունների և դրամարկղային չեկերի վրա։
ՌԴ էներգետիկայի նախարարության տվյալներով՝ նավթային ընկերություններն արդեն իսկ ավելացրել են շարժիչային վառելիքի մատակարարումները ներքին շուկա, այդ թվում՝ ներկրման ակտիվացման և K2, K3 ու K4 էկոլոգիական դասի բենզինի թողարկման հաշվին, ինչը թույլ է տվել նվազեցնել դեֆիցիտը Չուվաշիայի և Կիրովի մարզի լցակայաններում։ Կերչի նեղուցում փրկարարները ամբողջությամբ ավարտել են մազութի պոմպահանումը 2024 թվականի դեկտեմբերին խորտակված «Վոլգոնեֆտ-212» և «Վոլգոնեֆտ-239» տանկերների բեկորներից։ Միևնույն ժամանակ, հարավային թևում ՌԴ ԱԳՆ ներկայացուցիչ Ռոդիոն Միրոշնիկը նախազգուշացրել է ողջ Եվրոպայի համար հնարավոր աղետալի հետևանքների մասին, քանի որ Զապորոժիեի ԱԷԿ-ը արդեն ավելի քան մեկ օր ամբողջությամբ կտրված է արտաքին էլեկտրամատակարարումից՝ վերջին «Ֆերոսպլավնայա-1» բարձրավոլտ գծի անջատման պատճառով։
Հայաստան
Հայաստանի մանրածախ շուկայում սպառողների սկզբնական լավատեսությունը փոխարինվել է շուկայական կոշտ իրականությամբ այն բանից հետո, երբ ադրբեջանական ավելի էժան բենզինի ներկրման մեկնարկի ազդեցությունը կարճատև եղավ, հայտնում է «Sputnik Արմենիա» լրատվական գործակալությունը։ Գործակալության վերլուծաբանների տվյալներով՝ լցակայաններում գների խոստացված անկումն արագորեն զրոյացել է. էժան վառելիքն այլևս էժան չէ, քանի որ ներկրողները դեմպինգից անցել են մանրածախ լցակայաններից գերշահույթների կորզմանը, ինչը հարցականի տակ է դնում հանրապետությունում գործող սակագների հիմնավորվածությունը։
Այն պայմաններում, երբ Brent տեսակի նավթի համաշխարհային գները բարձրացել են մինչև 94 դոլար՝ մեկ բարելի դիմաց, իսկ Պերմի ՆՀԶ-ին հասցված հարվածներն ու ԱՊՀ-ում էներգետիկ ճգնաժամը մեծացնում են ընդհանուր անկայունությունը, Հայաստանի կախվածությունը արտաքին գործոններից աճում է։ Այնուամենայնիվ, կայունության հիմնական գործոնը մնում են հանրապետության արտոնյալ պայմանագրերը ԵԱՏՄ շրջանակներում։ Գործող համաձայնագրերը երաշխավորում են Ռուսաստանից բնական գազի և նավթամթերքի անխափան և անմաքս մատակարարումները երկարաժամկետ ֆիքսված սակագներով։ Այս վարչական մոդելը հուսալիորեն մեկուսացնում է հանրապետության մանրածախ շուկան համաշխարհային հարթակների տատանումներից և կանխում ներքին սակագների կախվածությունը փոփոխվող միջազգային շուկայական գնային գնահատականներից։
📊 Ես կարող եմ պատրաստել համապարփակ վերլուծական գրաֆիկ, որը կցուցադրի Չինաստան իրանական նավթի մատակարարումների անկման դինամիկան և դրա փոխհատուցումը մերձավորարևելյան այլընտրանքային աղբյուրներով: