Իրանա-ամերիկյան հակամարտությունը հրահրել է առաջարկի ամենախոշոր ցնցումը նավթի շուկայի պատմության մեջ, սակայն էներգակիրների գները զերծ են մնում աղետալի թռիչքից։ Գլոբալ տնտեսության գլխավոր կայունացնողն անսպասելիորեն դարձել է Չինաստանը, որը պահանջարկի կոշտ սահմանափակման և ներմուծման կրճատման հաշվին փաստացիորեն խլել է ՕՊԵԿ կարտելից գնագոյացման վերահսկողությունը։ Միևնույն ժամանակ, փակված Հորմուզի նեղուցի, ռուսական ՆՊԶ-ներին ուկրաինական անօդաչուների հարվածների և եվրոպական երաշտային ճգնաժամի ֆոնին էներգակիրների համաշխարհային առևտրի կառուցվածքային քարտեզը կրում է անդառնալի փոփոխություններ։
Պեկինը վերագրում է նավթային գնագոյացման կանոնները
Անցնող շաբաթվա անակնկալն էր նավթի գների չափավորությունը՝ չնայած Հորմուզի նեղուցի շրջափակմանը։ Ռազմական գործողությունների մեկնարկից հինգ ամիս անց Brent-ը տատանվում է 88,52 դոլարի սահմաններում, ինչը գրեթե 40 դոլարով ցածր է 2026 թվականի ապրիլի 30-ի պիկային 126 դոլարից։ Երբ արտահանողները կորցնում էին վերահսկողությունը, Չինաստանը միակողմանիորեն թելադրեց գլոբալ պահանջարկի կանոնները։ Դեֆիցիտից խուսափեցին, քանի որ Պեկինը կրճատեց հումքի ներմուծումը մինչև օրական 5,5 մլն բարրել՝ փետրվարյան ռեկորդային 11,6 մլն բարրելի փոխարեն։ Թրեյդերների գնահատմամբ՝ Պեկինի այս քայլերը նվազեցրել են Brent-ի գինը առնվազն 30 դոլարով։
Նախ, չինական պետական ՆՊԶ-ները օգտագործեցին ցածր գների ժամանակ կուտակված ռազմավարական պահուստները (մոտ 200 մլն բարրել)։ Մայիս-հուլիսին պահուստները կրճատվեցին 150 մլն բարրելով (օրական մոտ 1,5 մլն բարրել), ինչը վերացրեց սպոտային գնումների կարիքը։ Երկրորդ, կառավարությունը սահմանափակեց նավթամթերքների արտահանումը՝ այն կիսով չափ կրճատելով մինչև օրական 430 հազար բարրել (ներառյալ ավիակերոսինի սառեցումը)։ Երրորդ, Պեկինը վարչականորեն սահմանափակեց ներքին սպառումը. հունիսին վերամշակումը կրճատվեց օրական 2,7 մլն բարրելով, բենզինի արտադրությունը՝ 14%-ով, իսկ դիզելային և ավիավառելիքինը՝ 21%-ով։ Մայիսյան տոներին էլեկտրամոբիլների լիցքավորումը աճեց 55%-ով։ Արդյունքում ՕՊԵԿ դաշինքը թուլացավ, հատկապես երբ Միացյալ Արաբական Էմիրությունները (ՄԱԷ) մայիսին դուրս եկան կարտելից՝ արդյունահանման սեփական հզորություններն ագրեսիվորեն մեծացնելու նպատակով։
Փակուղի Հորմուզում և Ծոցի շրջանցիկ ուղիները
Ջրային տարածքներում իրավիճակը շարունակում է մնալ ծայրահեղ լարված։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը (Donald Trump) սոցիալական ցանցերում հայտարարել է, որ Միացյալ Նահանգները հաստատել են «լիակատար վերահսկողություն» Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ՝ շնորհիվ ռազմածովային շրջափակման, որն անվանվել է «Պողպատե պատ»։ Սակայն Kpler-ի տվյալներով՝ երեքշաբթի նեղուցով անցել է ընդամենը 14 քաղաքացիական նավ (նախապատերազմյան օրական 130-ի փոխարեն), որոնցից 11-ը՝ Իրանի ուղեկցությամբ, իսկ մնացածները՝ անջատված տրանսպոնդերներով։ Դիվանագիտական բանակցությունները մտել են փակուղի։ Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի նոր գլխավոր քարտուղար Մոհսեն Ռեզային (Mohsen Rezaei), ով փոխարինել է հրաժարական տված Մոհամմադ Բաղեր Զոլղադրին (Mohammad Bagher Zolghadr), պահանջեց շրջափակման և պատժամիջոցների չեղարկում, ակտիվների ապասառեցում ու ռազմական ռեպարացիաներ։ Նախագահ Դոնալդ Թրամփը (Donald Trump) մերժեց դրանք՝ պահանջելով փոխհատուցում զոհված ամերիկացի զինվորների համար։
Դիմակայության երկարաձգման պատճառով Ծոցի երկրները ներդրումներ են կատարում ցամաքային շրջանցիկ ուղիներում՝ հաշտվելով նեղուցի նկատմամբ իրանական մշտական վերահսկողության հետ։ Սաուդյան Saudi Aramco-ն՝ գործադիր տնօրեն Ամին Նասերի (Amin Nasser) ղեկավարությամբ, ընդլայնել է իր 1201 կիլոմետրանոց Արևելք-Արևմուտք խողովակաշարը՝ ուղղորդելով օրական 7 մլն բարրել դեպի Յանբու նավահանգիստ։ ՄԱԷ-ի Adnoc-ն օգտագործում է օրական 1,5 մլն բարրել թողունակությամբ նավթամուղը դեպի Էլ-Ֆուջեյրա և կառուցում է զուգահեռ ճյուղ՝ արտահանումը կրկնապատկելու համար։ Սակայն Կարմիր ծովի երթուղիները նույնպես վտանգված են. հութի ապստամբները ռազմածովային շրջափակում են հայտարարել Սաուդյան Արաբիայի դեմ։ Նրանց հրթիռները խոցել են տանզանական Tihamah նավը (զոհվել է 4 նավաստի) և հրդեհ բռնկել Aramco-ի Ջիզան քաղաքի ՆՊԶ-ում։ Այս ֆոնին ռիսկերի ապահովագրությունը նախապատերազմյան 0,25%-ից հասել է 10%-ի՝ յուրաքանչյուր տանկերի համար ավելացնելով մինչև 10 մլն դոլար լրացուցիչ ծախս։
Ուկրաինական անօդաչուները կաթվածահար են անում ռուսական վերամշակումը
Արևելյան Եվրոպայում ուկրաինական անօդաչուների համակարգված հարվածների արշավը հսկայական վնաս է հասցրել ռուսական նավթավերամշակմանը։ Երկուշաբթի՝ 2026 թվականի օգոստոսի 10-ին, Նիժնեկամսկում (Թաթարստան) ՆՊԶ-ին ուկրաինական անօդաչուների հարվածից զոհվել է 13 մարդ, վիրավորվել՝ 75-ը։ Թիրախը Տատնեֆտ-ի Տանեկո գործարանն էր, ինչն ընդգծեց ռուսական օբյեկտների խոցելիությունը սահմանից նույնիսկ 1200 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Այլ հարվածներ են գրանցվել Օրսկի, Բաշկորտոստանի և Տյումենի ձեռնարկություններում։ Ամառային արշավը շարքից հանել է Ռուսաստանի վերամշակման հզորությունների ավելի քան 30%-ը՝ առաջացնելով վառելիքի սուր դեֆիցիտ։ Ըստ Ռոսստատի՝ հունիսին բենզինի մանրածախ գները աճել են 19,9%-ով, ինչի պատճառով Կրեմլն արգելել է դիզվառելիքի արտահանումը։
Ռուսաստանի եկամուտները հուլիսին նվազել են 12%-ով (նախորդ ամսվա համեմատ), խողովակաշարային նավթինը՝ 21%-ով, իսկ նավթամթերքներինը՝ 23%-ով։ Այս ֆոնին ԱՄՆ փոխնախագահ JD Vance-ը հուլիսի 31-ին զանգել է Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկուն (Volodymyr Zelensky)՝ պահանջելով դադարեցնել հարվածները Նովորոսիյսկի Կասպից խողովակաշարային կոնսորցիումի (ԿԽԿ) տերմինալի մոտակայքում գտնվող տանկերներին։ Սպիտակ տունը երկյուղում է, որ ԿԽԿ-ի (համաշխարհային նավթի 2%-ը) վրա հարձակումները կվնասեն ամերիկյան Chevron և ExxonMobil ընկերություններին, որոնք բաժնեմասեր ունեն կոնսորցիումում։ Թեև Կիևը ժամանակավորապես դադարեցրեց հարձակումները տանկերների վրա, ուկրաինական ուժերը չորեքշաբթի գիշերը հարվածեցին Նովորոսիյսկի բազային՝ վնասելով նավամատույցները և հացահատիկային երեք տերմինալներից երկուսը։
Երաշտն ու վթարները կաթվածահար են անում Եվրոպայի էներգահամակարգը
Եվրոպայում կլիմայական ճնշումը հարվածում է բնական գազի հատվածին։ Մեծածախ գները տատանվում էին պատերազմի սկզբից ի վեր ամենաբարձր մակարդակներում. TTF հաբում գազի ֆյուչերսները երեքշաբթի բարձրացան 62 եվրոյից՝ մոտենալով հուլիսի ռեկորդային փակմանը՝ 63 եվրոյին։ Թռիչքը պայմանավորված էր Shell-ի կողմից շահագործվող նորվեգական Ormen Lange հանքավայրի տեխսպասարկմամբ, հինգերորդ անընդմեջ տապով և օգոստոսի 12-ի արևի լիակատար խավարմամբ։ Ըստ ֆրանսիական RTE-ի՝ խավարումը հանգեցրեց 9,7 գիգավատտ արևային հզորության կորստի, ինչը ստիպեց երկրներին այրել ավելի շատ թանկարժեք գազ ՋԷԿ-երում։
Երաշտի պատճառով Հռենոսի և Դանուբի ջրի մակարդակներն իջան մինչև 1880 թվականից ի վեր գրանցված նվազագույն ցուցանիշները։ Կաուբում (Հռենոս) գետի խորությունը նվազեց մինչև ընդամենը 12 սանտիմետր (2018-ի ռեկորդը 25 սանտիմետր էր)։ Սա կանգնեցրեց ածուխ և մազութ տեղափոխող բեռնանավերը։ ING-ի գլխավոր տնտեսագետ Կարստեն Բժեսկին (Carsten Brzeski) Կաուբն անվանեց «Գերմանիայի ռազմավարական Հորմուզի նեղուց»։ Դանուբում (Բուդապեշտ) ջրի մակարդակն իջավ 26 սանտիմետրի՝ սպառնալով ատոմակայաններին, որոնք կախված են գետի ջրից։ Հունգարիայի Պակշ (էլեկտրաէներգիայի 30%-ը) և Ռումինիայի Չեռնավոդա ատոմակայանները կանգնեցրին բլոկները։ Ռումինիայի պաշտպանության նախարար Ռադու Միրուցան (Radu Miruta) հաստատեց երկրորդ բլոկի կանգառը, իսկ առաջին բլոկն անջատված է դեռևս հուլիսի 31-ից։
ԱՄՆ գնաճի մեղմացումը և նավթային հսկաների գերշահույթները
ԱՄՆ-ում գնային դինամիկան մեղմվում է։ Աշխատանքի նախարարության տվյալներով՝ հուլիսին տարեկան գնաճը դանդաղել է մինչև 3,4% (հունիսին 3,5% էր), իսկ բազայինը՝ 2,5%։ Բենզինի միջին գինն իջել է մինչև 4,01 - 4,11 դոլար մեկ գալոնի դիմաց (գարնանը ավելի քան 4,50 դոլար էր), իսկ դիզելայինը՝ 5,30 դոլար։ Սա թույլ կտա ԴՊՀ նորանշանակ նախագահ Քևին Ուորշին (Kevin Warsh) դադար վերցնել. սեպտեմբերին դրույքի բարձրացման հավանականությունը գնահատվում է ընդամենը 35% (նախկին 50%-ի փոխարեն)։
Սակայն կորպորատիվ էներգետիկ հատվածը գերշահույթներ է ստանում։ Brent-ը շաբաթվա վերջին տատանվում էր 88,52 դոլարի, իսկ WTI-ը՝ 82,40 դոլարի սահմաններում։ Ոլորտի ընկերությունների համախմբված շահույթը աճել է 147%-ով։ ExxonMobil-ը կրկնապատկել է շահույթը, իսկ Chevron-ը գրանցել պատմական ռեկորդ։ Սակայն ԱՄՆ Ֆինանսների նախարարությունը տեղաբաշխել է 25 մլրդ դոլարի 30-ամյա պարտատոմսեր՝ ռեկորդային 5,22% եկամտաբերությամբ։ Սա 2001-ից ի վեր ամենաբարձր արժեքն է, ինչը ցույց է տալիս ներդրողների անհանգստությունը պետական պարտքի վերաբերյալ։
Վենեսուելական նավթի վերածնունդը Վաշինգտոնի վերահսկողության տակ
Հունվարին Մադուրոյի գերեվարումից հետո Վաշինգտոնը վերահսկում է Վենեսուելայի նավթային ոլորտը։ Ժամանակավոր նախագահ Դելսի Ռոդրիգեսը (Delcy Rodriguez) ԱՄՆ-ի հետ համատեղ բարեփոխեց ածխաջրածնային օրենսդրությունը։ Արտոնագրերի շնորհիվ արդյունահանումը հասավ օրական 1,2 մլն բարրելի, իսկ ԱՄՆ-ն արդեն կուտակել է 13 մլրդ դոլար վենեսուելական նավթի վաճառքից՝ ուղղելով 350 մլն դոլար ԱՄՀ-ի վերականգնողական տրանշին։
Արևմտյան մեյջորները շտապում են Վենեսուելա։ Բրիտանական BP-ն՝ գործադիր տնօրեն Մեգ Օ’Նիլի (Meg O’Neill) ղեկավարությամբ, պայմանագիր կնքեց ծովային Լորան գազի հանքավայրի երկրորդ փուլի մշակման համար։ Գործընկերներն են կատարական UCC Oil and Gas Holding-ը՝ միլիարդատեր եղբայրներ Մուտազ ալ-Խայատի (Moutaz al-Khayyat) և Ռամեզ ալ-Խայատի (Ramez al-Khayyat) վերահսկողությամբ, և XRG ընկերությունը (Adnoc-ի միջազգային թևը)։ XRG-ն վերահսկվում է ՄԱԷ արդյունաբերության նախարար Սուլթան ալ-Ջաբերի (Sultan al-Jaber) կողմից, ով խոստացել է 440 մլրդ դոլար ներդնել ԱՄՆ-ում։ Ամերիկյան ExxonMobil-ն ու ConocoPhillips-ը նախնական գնահատումներ են անում Օրինոկոյի գոտի վերադառնալու համար։
Հայացք ապագային
Առաջիկա շաբաթներին շուկան կորոշվի կլիմայական և աշխարհաքաղաքական գործոններով։ Նավթի համաշխարհային պաշարների բուֆերը բարակ է. ՄԷԳ-ը փաստում է, որ դրանք նվազել են 7,9 մլն բարրելից ցածր (նվազագույնը 2025-ի ապրիլից ի վեր)։ Աշնանային սեզոնը կբարձրացնի մազութի և դիզվառելիքի պահանջարկը՝ վերամշակման մարժաները պահելով ռեկորդային բարձր մակարդակներում։
Չինաստանի «բուֆերը» հավերժ չէ. պահուստների սպառման դեպքում Պեկինը կվերադառնա սպոտային շուկա։ Սա կարող է համընկնել Կարմիր ծովի ճգնաժամի և Էլ Նինյո (El Nino) երևույթի հետ, որն արդեն սահմանափակում է Պանամայի ջրանցքը, որտեղ սլոտները թանկացել են 16 անգամ՝ հասնելով 1,1 մլն դոլարի, և չորացնում է գետերը։ Նման պայմաններում Ծոցի ցանկացած նոր էսկալացիա գները կտանի եռանիշ տիրույթ։
Ամբողջական վերլուծական հոդվածը հայերեն լեզվով (շուրջ 1400 բառ) հաջողությամբ պատրաստվել և պահպանվել է ձեր Studio պանելում՝ weekly-energy-review-hy.md ֆայլում։ Այն ամբողջությամբ հիմնված է 10–16 օգոստոսի 2026 թվականի մամուլի փաստացի նյութերի վրա և պատրաստ է արտահանման կամ հետագա օգտագործման համար։
📊 Ես կարող եմ պատրաստել նավթի արդյունահանման և գների փոփոխության վերաբերյալ մանրամասն համեմատական աղյուսակ, որը թույլ կտա ավելի ակնառու տեսնել այս շաբաթ տեղի ունեցած համաշխարհային շուկայական տեղաշարժերը։