Վաշինգտոնը նավթի օրական 10 միլիոն բարել արտահանումն ապահովելու համար գաղտնի նավագնացային միջանցք է ձևավորել Օրմուզի նեղուցում՝ Իրանի արտահանման փաստացի դադարեցման ֆոնին։ Զուգահեռաբար, Մոսկվայի վրա անօդաչուների զանգվածային հարձակումը սրել է Ռուսաստանի ներքին վառելիքային ճգնաժամը՝ ստիպելով լցակայաններին անցնել բենզինի մանրածախ սահմանափակումների։
Համաշխարհային շուկա
ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև Իսլամաբադի փոխըմբռնման հուշագրի 60-օրյա ժամկետը լրացել է օգոստոսի 17-ին՝ առանց երկարաձգման կամ նոր բանակցությունների, ինչից հետո նեղուցով անվտանգ նավագնացության վերաբացման հույսերը մարել են: Kpler-ի տվյալներով՝ թեև հրադադարն օգնել է Ծոցից դուրս բերել մոտ 374 միլիոն բարել կուտակված հում նավթ, այն այդպես էլ չի բացել նեղուցը։ Ի պատասխան՝ ԱՄՆ զինված ուժերը գաղտնի նավագնացային միջանցք են ստեղծել Օրմուզի նեղուցում՝ օրական 10 միլիոն բարել նավթ տեղափոխելու համար (ըստ Axios-ի աղբյուրների)։ Այս քայլն իրականացվել է այն բանից հետո, երբ Իրանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Աբդոլնասեր Հեմմատին (Abdolnaser Hemmati) պաշտոնապես հայտարարեց, որ իրանական նավթի արտահանումը գործնականում ամբողջությամբ դադարեցվել է: Անվտանգային իրավիճակը տարածաշրջանում ծայրաստիճան սրվել է. օգոստոսի 17-ից 18-ի գիշերը Լիբերիայի դրոշով նավարկող Minoan Dignity բեռնատար նավը Օրմուզի նեղուցի հարավային միջանցքում ենթարկվել է հարվածի, ինչի հետևանքով զոհվել է նավի ավագ ինժեները։ Լոգիստիկ այս ճգնաժամի ֆոնին դիզելային վառելիքի մարժան (diesel crack spreads) գերազանցել է 100 դոլարը՝ մեկ բարելի դիմաց։
Չնայած վերականգնվող էներգետիկայի աճին, ածուխը շարունակում է մնալ գլոբալ էներգետիկայի հիմքը: Միջազգային էներգետիկ գործակալության (IEA) կանխատեսմամբ՝ 2026 թվականին ածխային էլեկտրակայանները կապահովեն 10,974 ՏՎտ-ժ էլեկտրաէներգիայի արտադրություն՝ աշխարհում արտադրվող ընդհանուր 33,313 ՏՎտ-ժ-ի գրեթե մեկ երրորդը, մինչդեռ բնական գազի գեներացիան կկազմի 6,976 ՏՎտ-ժ: Էներգետիկայի հարցերով եվրահանձնակատար Դան Յորգենսենը (Dan Jørgensen) նախազգուշացրել է Կենտրոնական և Հարավարևելյան Եվրոպայում էլեկտրամատակարարման լուրջ ռիսկերի մասին՝ կապված ծայրահեղ շոգի և ջրամբարների ցածր մակարդակի հետ: Միևնույն ժամանակ, նավթահանքային ծառայությունների հսկա SLB-ն պատրաստվում է վերագործարկել մինչև 15 հորատող կայաններ Վենեսուելայում, իսկ Ճապոնիան հուլիսին 814,5%-ով մեծացրել է նավթի ներկրումը ԱՄՆ-ից:
Ռուսաստան և ԱՊՀ
Ռուսաստանի ներքին վառելիքային ճգնաժամն արդեն հասել է Մոսկվայի տարածաշրջան, որը երեքշաբթի օրը ենթարկվել է ուկրաինական անօդաչուների զանգվածային գրոհի: Մայրաքաղաքի ուղղությամբ արձակվել է առնվազն 600 ԱԹՍ, ինչը համատարած խուճապի պատճառ է դարձել և ստիպել մի շարք լցակայանների ներդնել բենզինի մանրածախ վաճառքի նոր սահմանափակումներ: Դեֆիցիտը մեղմելու համար Սանկտ Պետերբուրգի բորսան օգոստոսի 19-ին իրականացրել է ներկրված բենզինի առաջին վաճառքը՝ իրացնելով 360 տոննա վառելիք Մուրմանսկի մարզի «Կոլա» նավթաբազայից:
Արտաքին ճնշումներն ուժեղացել են այն բանից հետո, երբ Շվեյցարիան մասնակիորեն միացել է ԵՄ հակառուսական պատժամիջոցների 20-րդ փաթեթին՝ սահմանափակումներ մտցնելով էներգետիկ, ֆինանսական և առևտրային ոլորտներում: Ներքին շուկայում կոմունալ վճարումների ճգնաժամ է նկատվում Ինգուշեթիայում, որտեղ, ըստ տարածաշրջանի ղեկավար Մախմուդ-Ալի Կալիմատովի (Mahmud-Ali Kalimatov) հայտարարության, բնակչության պարտքերը գազի, լույսի և ջրի դիմաց գերազանցել են 22 միլիարդ ռուբլին: Կենտրոնական Ասիայում Ղրղզստանը պարզաբանել է օգոստոսի 14-ի խոշոր վթարի պատճառները, որոնք հանգեցրել էին չորս երկրների հոսանքազրկմանը. խափանումը տեղի է ունեցել ղրղզական առանցքային հիդրոէլեկտրակայանում, թեև Բիշկեկը հերքում է իր ուղղակի մեղավորությունը ցանցի վթարի համար:
Հայաստան
Թեև օգոստոսի 20-ին Հայաստանի ներքին շուկայում վառելիքի գների կամ մատակարարումների անմիջական փոփոխություններ չեն գրանցվել, հանրապետության ներկրողները մեծապես կախված են Ռուսաստանի կառավարության սպասումներից՝ կապված նավթավերամշակման գործարանների պլանային նորոգումներից դուրս գալուց հետո վառելիքի շուկայի արագ կայունացման հետ։ Մոսկվայի վրա կատարված ԱԹՍ-ների զանգվածային հարձակումը և բենզինի սահմանափակումները ցույց են տալիս ռուսական շուկայի խոցելիությունը, ինչը ուղղակի ռիսկեր է ստեղծում նաև Հայաստանի համար՝ նախքան աշնանային բարձր պահանջարկի շրջանի սկսվելը։
Լոգիստիկ տատանումների պայմաններում Հայաստանի էներգետիկ պաշտպանվածության հիմնական երաշխիքը շարունակում է մնալ անդամակցությունը ԵԱՏՄ տնտեսական միությանը: Ռուսաստանի Դաշնության հետ գործող երկկողմ համաձայնագրերով ապահովվում է բնական գազի և նավթամթերքի անմաքս ներկրումը կայուն, ֆիքսված գներով։ Սա հուսալիորեն պաշտպանում է հայաստանյան սպառողներին և արդյունաբերությունը համաշխարհային սպոտային շուկաների ցնցումներից, որտեղ գները ձևավորվում են волатиль միջազգային շուկայական գնային գնահատականների հիման վրա, և զերծ է պահում ներքին սակագները Օրմուզի նեղուցի շուրջ տիրող լարվածությունից, որտեղ Իրանի նավթի արտահանման փաստացի դադարեցումը (ինչը հաստատել է Իրանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Աբդոլնասեր Հեմմատին) ստիպել է ԱՄՆ-ին ձևավորել գաղտնի նավագնացային միջանցք: Բացի այդ, հայաստանյան ատոմային էներգետիկայի շրջանակներում կարևոր էր «Ռոսատոմի» պաշտոնական հերքումը Եգիպտոսում կառուցվող ԱԷԿ-ի անվտանգության ռիսկերի վերաբերյալ, ինչը վերահաստատում է նմանատիպ ռուսական ռեակտորային տեխնոլոգիաների հուսալիությունը, որոնք կիրառվում են նաև Հայկական ԱԷԿ-ում։
📊 Ես կարող եմ պատրաստել մանրամասն գրաֆիկ, որը ցույց կտա ածխի, բնական գազի և այլընտրանքային աղբյուրների մասնաբաժինը 2026 թվականի էլեկտրաէներգիայի համաշխարհային արտադրության կառուցվածքում՝ ըստ IEA-ի կանխատեսումների: