ԱՄՆ-ում նավթի առևտրային պաշարների աննախադեպ աճի ֆոնին Վաշինգտոնը հսկայական նավթագազային տարածքներ է հանել աճուրդի, մինչդեռ Ռուսաստանում կանխատեսվում է նավթավերամշակման ծավալների անկում մինչև բազմամյա նվազագույն: Միաժամանակ, Եվրոպայում բնական գործոնները սպառնում են ատոմային էներգետիկայի կայունությանը, ինչն իր ազդեցությունն է թողնում Հարավային Կովկասի էներգետիկ օրակարգի վրա:
Համաշխարհային շուկա
ԱՄՆ էներգետիկ տեղեկատվության վարչությունը (EIA) չորեքշաբթի օրը հայտնել է երկրում նավթի առևտրային պաշարների կտրուկ աճի մասին՝ օգոստոսի 7-ին ավարտված շաբաթում դրանք ավելացել են 17,4 միլիոն բարելով՝ հասնելով 424,4 միլիոն բարելի: Այս ֆոնին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի (Donald Trump) վարչակազմը օգոստոսի 12-ին աճուրդի է հանել Մեքսիկական ծոցի ավելի քան 81 միլիոն ակր տարածքով նավթագազային հողակտորներ, ինչը տեղ执行 է ունեցել համաշխարհային շուկայում Brent տեսակի նավթի գները բարելի դիմաց 89 դոլարից բարձր մակարդակում պահպանվելու պայմաններում: Զուգահեռաբար, Նորվեգիայի GPFG պետական կենսաթոշակային հիմնադրամը (հայտնի որպես «նավթային հիմնադրամ»), որի ընդհանուր արժեքը կազմում է 2,3 տրիլիոն դոլար, հայտարարել է 2026 թվականի առաջին կիսամյակում 185 միլիարդ դոլարի ռեկորդային շահույթի մասին:
Միևնույն ժամանակ, բնական գազի հասանելիության խափանումների պատճառով նորվեգական Norsk Hydro ընկերության Բրազիլիայում գտնվող Alunorte գործարանը կրճատել է արտադրությունը 50%-ով, ինչի հետևանքով Լոնդոնի մետաղների բորսայում (LME) ալյումինի գները հասել են վերջին յոթ շաբաթվա առավելագույնին՝ տոննայի դիմաց 3373 դոլարի: Կարմիր ծովում անվտանգային ռիսկերի պատճառով սաուդյան Յանբու նավահանգստում նավթ բարձող տանկերների մեծ մասը ստիպված է եղել ամբողջությամբ անջատել ավտոմատ նույնականացման համակարգերը (AIS)՝ հուսիթների հարձակումներից խուսափելու համար:
Ռուսաստան և ԱՊՀ
Ըստ Kpler վերլուծական ընկերության կանխատեսումների՝ Ռուսաստանի նավթավերամշակման գործարաններում վերամշակման ծավալները օգոստոսին կարող են նվազել մինչև օրական 4 միլիոն բարել՝ արտապլանային վթարային վերանորոգումների պատճառով, ինչը 5%-ով ցածր է հուլիսյան ցուցանիշից: Չնայած արտադրության կրճատմանը, ՌԴ պետական վիճակագրական ծառայությունը (Ռոսստատ) արձանագրել է երկրում բենզինի միջին մանրածախ գների 0,7% անկում (միջինը 53 կոպեկով), ընդ որում գների նվազում է գրանցվել 45 ռուսական տարածաշրջաններում. Մոսկվայի բորսայում «Башнефть» ընկերության արտոնյալ բաժնետոմսերը անկում են ապրել 9,36%-ով այն բանից հետո, երբ Բաշկիրիայի ղեկավարը հայտարարեց հանրապետական փաթեթի մնացած մասը «Роснефть»-ին վաճառելու ծրագրերի մասին.
Տարածաշրջանային լոգիստիկայի ոլորտում Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն հաստատել է, որ վրացական մասնավոր ընկերությունը վառելիքի խմբաքանակ է ուղարկել Աբխազիա՝ տեղում առաջացած սուր դեֆիցիտը մեղմելու նպատակով: Ռազմական ճակատում ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է Օդեսայի նավահանգստում ուկրաինական զորքերի համար նախատեսված վառելիքատար տանկերի ոչնչացման մասին: Բացի այդ, ռուսական ՀՕՊ համակարգերը Նիժնի Նովգորոդի մարզի վրա խոցել են 11 ուկրաինական անօդաչու սարքեր, ինչի պատճառով ժամանակավորապես սահմանափակվել են տեղական օդանավակայանի չվերթները։
Հայաստան
Չնայած Հայաստանի ներքին շուկայում բենզինի, դիզվառելիքի և բնական գազի գները պահպանում են կայունությունը, տարածաշրջանային էներգետիկ լոգիստիկայի խոցելիությունը մնում է բարձր: Ինչպես հաղորդում է հայկական NEWS.am լրատվական գործակալությունը, Հունգարիայի կառավարությունը ստիպված է եղել արտակարգ միջոցներ ձեռնարկել Դանուբ գետի ջրի մակարդակը բարձրացնելու համար, որպեսզի կանխի «Պակշ» (Paks) ատոմակայանի հնարավոր կանգնեցումը սառեցնող ջրի կրիտիկական պակասի պատճառով: Այս իրավիճակը ցույց է տալիս կլիմայական գործոնների ազդեցությունը բազային ատոմային գեներացիայի վրա, ինչը լրացուցիչ ուշադրություն է պահանջում նաև Հայաստանի Մեծամորի ատոմակայանի շահագործման անվտանգության համատեքստում:
Միևնույն ժամանակ, Սև ծովի նավահանգիստներում անվտանգային լարվածությունը և Ռուսաստանում նավթավերամշակման ծավալների կանխատեսվող անկումը ընդգծում են Հայաստանի համար ԵԱՏՄ շրջանակներում գործող երկարաժամկետ պայմանագրերի ռազմավարական կարևորությունը: Դաշնակցային այս մեխանիզմները երաշխավորում են հանրապետություն կայուն գներով էներգակիրների ներկրումը՝ ամբողջությամբ պաշտպանելով ներքին սպառողներին արտաքին սպոտային շուկաների տատանումներից, որտեղ գնումները կատարվում են միջազգային շուկայական գնային գնահատականների հիման վրա:
📊 Ես կարող եմ պատրաստել համեմատական գրաֆիկ, որը ցույց կտա ԱՄՆ-ում նավթի պաշարների կտրուկ աճի դինամիկան՝ օգնելով ավելի հստակ պատկերացնել համաշխարհային շուկայում առաջարկի և պահանջարկի ընթացիկ հարաբերակցությունը: