Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները 1985 թվականից ի վեր առաջին անգամ ամբողջությամբ դադարեցրել են Սաուդյան Արաբիայից հում նավթի ներկրումը՝ գլոբալ լոգիստիկ հոսքերի փոփոխության ֆոնին։ Միևնույն ժամանակ, եվրոպական էներգետիկ շուկան բախվել է գազի գների 10,5% կտրուկ աճի և Թուրքիայով տարանցվող վառելիքի նկատմամբ ԵՄ-ի խիստ պահանջներին։
Համաշխարհային շուկա
ԱՄՆ էներգետիկայի նախարարության պաշտոնական տվյալներով՝ հուլիսին Սաուդյան Արաբիայից նավթի ներկրումը ԱՄՆ հասել է զրոյի, ինչը վերջին քառասուն տարվա ընթացքում գրանցվել է առաջին անգամ։ Այս կառուցվածքային փոփոխությունը համընկել է Մերձավոր Արևելքում նավագնացության ճգնաժամի խորացման հետ. ԱՄՆ կենտրոնական հրամանատարության կողմից իրանական նավահանգիստների նկատմամբ ռազմածովային շրջափակում հայտարարելուց հետո Օրմուզի նեղուցով չոր բեռների օրական միջին տարանցումը կրճատվել է մոտավորապես կիսով չափ։ Այնուամենայնիվ, Իրանն ու Օմանը գտնվում են նեղուցով ժամանակավոր նավագնացային երթուղու համաձայնագրի մշակման վերջնական փուլում, ինչը փոքր-ինչ մեղմել է շուկայի մտահոգությունները։
Միևնույն ժամանակ, Եվրոպայում էլեկտրաէներգիայի գները բարձրացել են մինչև ռեկորդային 500 եվրո՝ մեկ մեգավատտ-ժամի դիմաց, քանի որ անոմալ շոգն ու երաշտը հանգեցրել են Ֆրանսիայում ատոմային ռեակտորների հզորության նվազեցմանը և Հունգարիայում «Պակշ» ԱԷԿ-ի կանգնեցմանը։ Էներգետիկ ճգնաժամի պատճառով Մեծ Բրիտանիայում վարորդներն օրական 270,000 դոլարի վառելիք են գողանում լիցքավորման կայաններից։ Wood Mackenzie խորհրդատվական ընկերության զեկույցի համաձայն՝ բարձր գների պատճառով Հարավարևելյան Ասիայի երկրները կկարողանան գործարկել նախատեսված գազային էլեկտրակայանների հզորությունների միայն մեկ երրորդը։ Այս ֆոնին Glencore հանքարդյունաբերական և առևտրային հսկայի գլխավոր գործադիր տնօրեն Գերի Նեյգլը (Gary Nagle) հայտարարել է Ավստրալիայում երկրորդային լիստինգ անցկացնելու ծրագրերի մասին՝ լոնդոնյան բորսայում բաժնետոմսերի թերագնահատվածության պատճառով։
Ռուսաստան և ԱՊՀ
Ռուսաստանում հում նավթի և գազային կոնդենսատի արդյունահանումը հուլիսին աճել է օրական 100 հազար բարելով՝ անցնելով օրական 9 միլիոն բարելի սահմանագիծը։ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի առևտրի նախարար Անդրեյ Սլեպնևը հայտարարել է, որ ԵԱՏՄ-ի և ԱՄԷ-ի միջև տնտեսական գործընկերության համաձայնագիրը ուժի մեջ կմտնի 2026 թվականի հոկտեմբերի 6-ին։ Այս համատեքստում ՌԴ կառավարության ղեկավար Միխայիլ Միշուստինը Ղրղզստանում հանդիպել է երկրի նախագահ Սադիր Ժապարովի հետ՝ քննարկելու համատեղ ենթակառուցվածքային նախագծերը։
Միևնույն ժամանակ, Անկարան բախվել է Բրյուսելի ճնշմանը. Թուրքիայի էներգետիկայի նախարար Ալփարսլան Բայրաքթարը հայտարարել է, որ եվրոպական երկրները պահանջել են հավաստագրել տարանցիկ գազի ոչ ռուսական ծագումը, ինչը, ըստ նրա, տեխնիկապես անհնար է ընդհանուր խողովակաշարում վառելիքի խառնվելուց հետո։ Հարևանությամբ՝ խորվաթական JANAF օպերատորն ու հունգարական MOL ընկերությունը հաջողությամբ կարգավորել են տարանցման սակագների շուրջ վեճը։ Իսկ Մոլդովայի էներգետիկայի նախարարությունը հայտնել է Ուկրաինային միացնող Բելցի-Դնեստրովսկ էլեկտրահաղորդման գծի (ԼԷՊ) վնասման մասին, որի վերականգնումը կարող է տևել մինչև յոթ օր։
Հայաստան
Չնայած Հայաստանի ներքին վառելիքային շուկայում անմիջական գնային փոփոխություններ չեն գրանցվել, հանրապետության վրա էական ազդեցություն են թողնում ԵԱՏՄ ինտեգրացիոն գործընթացները և եվրոպական էներգետիկ ճգնաժամը։ ԵԱՏՄ-ի և ԱՄԷ-ի միջև ազատ առևտրի գոտու գործարկումը հոկտեմբերի 6-ին նոր հեռանկարներ կբացի նաև հայկական ընկերությունների համար՝ ամրապնդելով առևտրային կապերը Մերձավոր Արևելքի հետ։
Միևնույն ժամանակ, Եվրոպայում կլիմայական ճնշումներն ահագնանում են. Ռումինիան ստիպված է քարերով բեռնված բարժեր խորտակել Դանուբ գետում, որպեսզի բարձրացնի ջրի մակարդակը և փրկի իր միակ գործող ատոմակայանը երաշտի պատճառով կանգնելուց։ Այս համատեքստում սեփական ատոմային գեներացիայի անխափան աշխատանքն ու ԵԱՏՄ շրջանակներում էներգետիկ համագործակցությունը Հայաստանի համար մնում են հուսալի վահան՝ հնարավորություն տալով պահպանել ներքին սակագների կայունությունը և խուսափել էլեկտրաէներգիայի ձեռքբերումից՝ հիմնված տատանողական միջազգային շուկայական գնային գնահատականների վրա:
📊 Ես կարող եմ պատրաստել վերջին տասնամյակում ԱՄՆ-ի կողմից սաուդյան նավթի ներկրման դինամիկայի մանրամասն գրաֆիկը, որը կօգնի Ձեզ վերլուծել այս պատմական անկման միտումները։