Վառելիքային ճգնաժամը և տանկերային կաթվածը ցնցում են համաշխարհային տնտեսությունը

Էներգետիկ համաշխարհային շուկան ապրում է վերջին տարիների ամենախորը ցնցումներից մեկը, որտեղ մերձավորարևելյան ռազմական հակամարտությունը, նավթավերամշակման գործարանների խափանումները և ծովային լոգիստիկայի կաթվածը միահյուսվել են՝ առաջացնելով վառելիքի գների աննախադեպ աճ։ Չնայած հում նավթի Brent տեսակի գները տատանվում են 97-106 դոլար մեկ բարելի դիմաց միջակայքում, պատրաստի նավթամթերքի՝ հատկապես դիզելային վառելիքի և յուղերի գներն ռեկորդային բարձրությունների են հասել՝ սպառնալով համաշխարհային տնտեսությանը նոր ինֆլյացիոն ալիքով։

Վաշինգտոնի դիզելային դիլեման և վերամշակման ճգնաժամը

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում դիզելային վառելիքի միջին մանրածախ գինը հասել է պատմական 6,53 դոլար մեկ գալոնի դիմաց ռեկորդային ցուցանիշին՝ նախորդ տարվա 3,69 դոլարի համեմատ։ Առաջիկա Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրություններին ընդառաջ՝ ֆերմերներին և տրանսպորտային ընկերություններին պաշտպանելու նպատակով, ԱՄՆ նախագահ Donald Trump-ը հայտարարեց ամերիկյան դիզելի արտահանման լիակատար արգելք դնելու պատրաստակամության մասին։ Այդ նախաձեռնությանը աջակցեցին գյուղատնտեսական նահանգների ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ Այովայի սենատոր Chuck Grassley-ն, Այովայի ներկայացուցիչ Ashley Hinson-ը և Միչիգանի սենատի թեկնածու Mike Rogers-ը։ Սակայն այս ծրագիրը բախվեց ոլորտի խոշորագույն ներկայացուցիչների կոշտ դիմադրությանը։ ԱՄՆ էներգետիկայի նախարար Chris Wright-ը և Ամերիկյան նավթի ինստիտուտի (API) նախագահ Mike Sommers-ը հայտարարեցին, որ արտահանման արգելքը կունենա աղետալի հետևանքներ. ԱՄՆ Մեքսիկական ծոցի ափամերձ նավթավերամշակման գործարանները կարճ ժամանակում կլցնեն ներքին պահեստարանները, ինչը կստիպի կրճատել նավթի վերամշակումը՝ առաջացնելով բենզինի և ավիացիոն կերոսինի երկրորդային դեֆիցիտ հենց ԱՄՆ-ում։

Ամերիկյան արտահանման հնարավոր արգելափակման լուրը խուճապ առաջացրեց միջազգային շուկաներում։ Լոնդոնի բորսայում եվրոպական դիզելի ֆյուչերսներն անմիջապես աճեցին 7%-ով՝ հասնելով 1528 դոլար մեկ տոննայի դիմաց (ավելի քան 200 դոլար մեկ բարելի դիմաց)։ FGE NexantECA խորհրդատվական ընկերության վերլուծաբանները, նավթամթերքի վերլուծության բաժնի ղեկավար Eugene Lindell-ի գլխավորությամբ, նախազգուշացրեցին, որ արտահանման լիակատար արգելքը դիզելի համաշխարհային գնանշումները կհասցնի 350 դոլար մեկ բարելի դիմաց աստղաբաշխական մակարդակին։ Եվրոպան, որն օգոստոսին ԱՄՆ-ից ներկրում էր օրական 506 000 բարել դիզել (իր ողջ ներկրման ավելի քան 60%-ը), կհայտնվի վառելիքային սովի առջև։

Դիզելային ճգնաժամին զուգահեռ ընթանում է սինթետիկ յուղերի սուր դեֆիցիտ։ Argus Media գնագոյացման գործակալության տվյալներով՝ Group III կարգի սինթետիկ բազային յուղերի արժեքը փետրվարից ի վեր քառապատկվել է՝ հասնելով 12,45 դոլար մեկ գալոնի դիմաց։ Costco Wholesale առևտրային ցանցը շարժիչային յուղերի 10-քվարտանոց փաթեթի գինը բարձրացրել է մինչև 57,99 դոլար և սահմանափակել վաճառքը՝ մեկ անձին ոչ ավելի, քան մեկ փաթեթ։ Ինչպես նշել է Valvoline ընկերության գործադիր տնօրեն Lori Flees-ը, բազային յուղերի մատակարարման վերականգնումը կպահանջի 4-ից 6 ամիս նույնիսկ ծովային շրջափակման լիակատար վերացումից հետո։

Հորմուզի նեղուցի ճգնաժամը և Կարմիր ծովի այլընտրանքները

Համաշխարհային լոգիստիկայի գլխավոր խոցելի կետը մնում է Մերձավոր Արևելքի ռազմական հակամարտությունը, որը փաստացի կաթվածահար է արել նավարկությունը Պարսից ծոցում։ Հորմուզի նեղուցով, որտեղով նախկինում օրական անցնում էր շուրջ 130 նավ, այժմ ռիսկի են դիմում անցնել ընդամենը 20 տանկեր օրական, ընդ որում՝ դրանց մեծ մասը շարժվում է «մութ ռեժիմով»՝ անջատված տրանսպոնդերներով։ ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարության հրամանատար, ադմիրալ Brad Cooper-ը հայտնել է, որ ռազմածովային ուժերի ուղեկցությամբ նեղուցից դուրս է բերվել ավելի քան 1 միլիարդ բարել նավթ, սակայն UKMTO ծովային անվտանգության գործակալությունը շարունակում է արձանագրել հրթիռային և անօդաչու հարվածներ առևտրային նավերին։ Եմենում Իրանի կողմից աջակցվող հուսիթների զորքերը գրավել են Մոխա նավահանգիստը և Փերիմ կղզին՝ վերահսկողություն սահմանելով Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցի նկատմամբ և փակելով Կարմիր ծովով այլընտրանքային ճանապարհը։

Վտանգավոր գոտիները շրջանցելու նպատակով սաուդյան Saudi Aramco պետական հսկան գործարկեց 1200 կիլոմետր (750 մղոն) երկարությամբ և օրական 7 միլիոն բարել թողունակությամբ «East-West Pipeline» խողովակաշարը դեպի Կարմիր ծովի Յանբու նավահանգիստ։ Սակայն սեպտեմբերի 11-ին իրաքյան պրոիրանական խմբավորումների անօդաչու հարվածները շարքից հանեցին պոմպակայանները՝ կանգնեցնելով տարանցումը։ Ընկերությունը ստիպված եղավ վերադառնալ Պարսից ծոցի Ռաս Տաննուրա և Ջուայմա տերմինալներին և Օմանի ափերի մոտ իրականացնել նավից նավ (STS) բեռնաթափման բարդ գործողություններ։

Չնայած «East-West Pipeline» խողովակաշարի մասնակի թեստավորումը կարճ ժամանակով Brent նավթի գինը իջեցրեց 98 դոլարից ցածր, Յանբուի և Տաիֆի ուղղությամբ հուսիթների նոր հրթիռային հարվածները կրկին հարցականի տակ դրեցին մատակարարումների կայունությունը։ Sparta Commodities-ի վերլուծաբան June Goh-ի և Kpler-ի ավագ վերլուծաբան Matt Smith-ի գնահատմամբ՝ խողովակաշարի թողունակության նույնիսկ 40%-ի վերականգնումը կարող է համաշխարհային շուկա վերադարձնել օրական 1 միլիոն բարել սաուդյան նավթ, սակայն անվտանգության ռիսկերը պահպանվում են։

Տանկերային նավատորմի ճգնաժամը և ռեկորդային ֆրախտային դրույքաչափերը

Էներգետիկ երթուղիների փոփոխությունը հանգեցրել է համաշխարհային տանկերային լոգիստիկայի աննախադեպ ճգնաժամի։ Նավերի վերաուղղորդումը Աֆրիկայի Բարեհույս հրվանդանով յուրաքանչյուր ուղերթին ավելացնում է երկու շաբաթյա ժամանակ և 1 միլիոն դոլարի լրացուցիչ վառելիքային ծախս։ Clarksons Research-ի հետազոտությունների բաժնի ղեկավար Stephen Gordon-ի տվյալներով՝ VLCC դասի (2 միլիոն բարել տարողությամբ) համաշխարհային սուպերտանկերային նավատորմի ավելի քան 15%-ը ներկայումս խարսխված է Օմանի ափերի մոտ՝ սպասելով օրեր տևող բեռնաթափումներին։

Սա առաջացրել է ֆրախտային դրույքաչափերի պատմական ռեկորդային աճ։ Société Générale-ի ապրանքային շուկաների հետազոտությունների ղեկավար Michael Haigh-ը նշել է, որ Ռաս Տաննուրայից դեպի Չինաստանի Նինբո նավահանգիստ VLCC տանկերի վարձակալության արժեքը նախապատերազմյան 4,5 միլիոն դոլարից թռիչք է կատարել մինչև 63 միլիոն դոլար մեկ ուղերթի համար, ինչը կազմում է 26 դոլար մեկ բարելի դիմաց միայն փոխադրման համար։

Braemar-ի տանկերային շուկայի ավագ վերլուծաբան Mary Melton-ի և Energy Aspects-ի հիմնադիր Amrita Sen-ի փաստմամբ՝ VLCC տանկերների օրական սպոտային եկամուտները 20 000–50 000 դոլարից հասել են 1 միլիոնից 1,2 միլիոն դոլարի։ Տրանսպորտային ծախսերն այժմ կազմում են նավթի վերջնական արժեքի 20%-ից 40%-ը՝ Ասիայում նավթի մատակարարման վերջնական գինը հասցնելով 150 դոլարի մեկ բարելի դիմաց։ Այս ֆոնին Trafigura անկախ թրեյդերը հայտարարեց իր Volare տանկերային ստորաբաժանման IPO-ի մասին, ինչի մասին հայտնեց Trafigura-ի ծովային փոխադրումների ղեկավար Andrea Olivi-ն, իսկ TEN ընկերության ֆինանսական տնօրեն Theoharrys Kosmatos-ը կանխատեսեց, որ նավատերերի բարձր եկամուտները կպահպանվեն երկար ժամանակ։ Միևնույն ժամանակ չինական Rongsheng և Shenghong նավթավերամշակողները սկսել են կրճատել վերամշակման ծավալները։

ԱԹՍ հարվածները ռուսական նավթավերամշակման գործարաններին և պատժամիջոցների շրջանցումը

Դիզելային վառելիքի համաշխարհային առաջարկի լրացուցիչ կրճատման պատճառ են դարձել ռուսական էներգետիկ ենթակառուցվածքներին ուկրաինական անօդաչու սարքերի շարունակական հարվածները։ Գիշերային զանգվածային հարձակման ընթացքում հարյուրավոր ԱԹՍ-ներ, ինչպես նաև Pelican և Flamingo հրթիռներ հարվածել են Մոսկվայի նավթավերամշակման գործարանին Կապոտնյայում։ Ուկրաինայի նախագահ Volodymyr Zelenskyy-ի հայտարարության համաձայն՝ հարվածների հետևանքով շարքից հանվել է Ռուսաստանի նավթավերամշակման կարողությունների 45%-ը, ինչը ռուսական դիզելի արտահանումը հասցրել է վերջին 20 տարվա նվազագույն մակարդակին։ ԱՄՆ նախագահ Donald Trump-ը Truth Social ցանցում բազմիցս կոչ է արել Volodymyr Zelenskyy-ին դադարեցնել հարվածները ռուսական նավթավերամշակման գործարաններին՝ պնդելով, որ դրանք սաստկացնում են վառելիքային գլոբալ ինֆլյացիան։

Զուգահեռաբար սրվում է ֆինանսական վերահսկողությունը։ Financial Times-ի կողմից Մոսկվայի A7 ֆինտեխ-խմբի (հիմնադիր՝ Ilan Shor) արտահոսած փաստաթղթերի հետաքննությունը բացահայտեց 2 միլիարդ դոլարի պատժամիջոցների շրջանցման ցանց։ Ռոսնեֆտ պետական ընկերությունը՝ Ռոսնեֆտի գործադիր տնօրեն Igor Sechin-ի գլխավորությամբ, Coral ցանցի (2Rivers) միջոցով արտահանման եկամուտները ԱՄԷ դիրհամով փոխանցել է First Abu Dhabi Bank-ի հաշիվներին և վերածել Tether կրիպտոարժույթի ու պինդ արժույթների։

Միևնույն ժամանակ, ամերիկյան DFC պետական կորպորացիայի և ԱՄԷ ազնվական, շեյխ Tahnoun bin Zayed Al Nahyan-ի աջակցությունը վայելող գործարար Todd Boehly-ի գլխավորած կոնսորցիումը բանակցություններ է վարում Լուկօյլի 20 միլիարդ դոլար գնահատվող արտասահմանյան ակտիվների ձեռքբերման շուրջ՝ մրցակցելով Carlyle ներդրումային ընկերության հետ։

Եվրոպական գազային խոցելիությունը ձմռան շեմին

Եվրոպական Միությունը ձմեռային շրջանին ընդառաջ հայտնվել է բնական գազի պաշարների լուրջ անբավարարության առջև։ ԵՄ ստորգետնյա պահեստարանները լցված են ընդամենը 68%-ով, ինչը նախորդ տարվա 80%-ի համեմատ 12 տոկոսային կետով ցածր է և վերջին 15 տարվա ամենացածր ցուցանիշն է։ Իրավիճակը հատկապես օրհասական է Գերմանիայում, որտեղ պահեստարանները լցված են 56%-ով, մինչդեռ Իտալիայում այդ ցուցանիշը 85% է։ TTF բորսայում գազի սպոտային գները բարձրացել են մինչև 80 եվրո մեկ մեգավատտ-ժամի դիմաց՝ 150%-ով գերազանցելով փետրվարյան մակարդակը։

Oxford Economics-ի Եվրոպայի գլխավոր տնտեսագետ Ángel Talavera-ն և Kpler-ի գազային շուկայի վերլուծաբան Ronald Pinto-ն նշել են, որ եվրոպական կոմունալ ընկերությունները ամռանը ձեռնպահ մնացին բարձր գներով պահեստարանները լցնելուց, ինչը Եվրոպային թողեց առանց անվտանգության բարձիկի։ Էներգետիկայի համաշխարհային գործակալության (IEA) տվյալներով՝ բնակչությանը վառելիքային ծախսերից պաշտպանող ուղղակի սուբսիդիաներ հատկացնող երկրների թիվը 4 ամսում 16-ից հասել է 38-ի։

Ճգնաժամը մեղմելու նպատակով Ֆրանսիայի նախագահ Emmanuel Macron-ը և Եվրոպական կլիմայի հանձնակատար Dan Jørgensen-ը նախաձեռնել են կարգավորող կանոնների վերանայում։ Եվրոպական հանձնաժողովը քննարկում է մեթանի արտանետումների նոր կանոնների հետաձգումը մեկ տարով, ինչպես նաև վառելիքի վերամշակման ստանդարտների ժամանակավոր մեղմացումը, ինչը հաստատել է Եվրոպական հանձնաժողովի պաշտոնական ներկայացուցիչ Olof Gill-ը։

Նավթահանման նոր աշխարհագրությունը և գլոբալ ներդրումները

Ավանդական տարանցիկ երթուղիների անկայունությունը արագացրել է կապիտալի վերաբաշխումը դեպի Արևմտյան կիսագնդի և Աֆրիկայի հանքավայրեր։ Ամերիկյան Chevron հսկան, Chevron-ի երկրաբանական հետախուզության ղեկավար Kevin McLachlan-ի գլխավորությամբ, հետախուզական բյուջեն ավելացրել է ավելի քան 50%-ով՝ հասցնելով 1,5 միլիարդ դոլարից ավելի, և շեշտը սլանցային Permian ավազանից տեղափոխել է դեպի Բրազիլիայի, Սուրինամի, Նամիբիայի և Եգիպտոսի խորջրյա հանքավայրեր։

Հարավային Ամերիկայում Գայանայի պետական եկամուտները նավթից այս տարի կհասնեն 6,5 միլիարդ դոլարի։ Հյուսիսային Ամերիկայում ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել 80 միլիարդ դոլար արժողությամբ Alaska LNG նախագիծը, որը ներառում է 17 միլիարդ դոլարանոց 739 մղոն երկարությամբ գազատարի կառուցում։ Նախագիծը առաջ են մղում Glenfarne Group և Polar LNG ընկերությունները՝ Polar LNG-ի աջակից Gentry Beach-ի և Polar LNG-ի գործադիր տնօրեն Joel Riddle-ի ղեկավարությամբ, թեև Rapidan Energy Group-ի վերլուծաբան Alex Munton-ը ընդգծել է լոգիստիկ և ֆինանսական լուրջ խոչընդոտները։

Աֆրիկայում TotalEnergies և Eni ընկերությունները զարգացնում են Մոզամբիկի 20 միլիարդ դոլարանոց LNG նախագիծը, իսկ Նիգերիայում Seplat և Oando ընկերությունները ծրագրում են գազի արդյունահանումը հասցնել տարեկան 114 միլիարդ խորանարդ մետրի մինչև 2030 թվականը։

Հայացք ապագային

Առաջիկա շաբաթներին համաշխարհային էներգետիկ շուկաների դինամիկան կորոշվի ձմեռային վառելիքի պահանջարկի և առկա վերամշակման կարողությունների հարաբերակցությամբ։ Եթե ԱՄՆ Սպիտակ տունը որոշի պաշտոնական սահմանափակումներ մտցնել դիզելային վառելիքի արտահանման վրա, դա կառաջացնի գնային շղթայական արձագանք, որը դիզելի գինը միջազգային շուկաներում կարող է հասցնել 350 դոլար մեկ բարելի դիմաց աստղաբաշխական ցուցանիշին։

Մյուս կարևոր գործոնը կլինի դիվանագիտական գործընթացը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում։ ՄԱԿ-ում ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչ Mike Waltz-ի և Իրանի արտգործնախարար Abbas Araghchi-ի միջև շփումները, որտեղ Իրանը առաջարկել է Հորմուզի նեղուցի 7-օրյա լոկալ բացում, լարվածության թուլացման հույս են տալիս։ Սակայն քանի դեռ սաուդյան «East-West Pipeline» խողովակաշարը դուրս չի եկել կայուն օրական 7 միլիոն բարել թողունակության, իսկ VLCC տանկերների դեֆիցիտը չի վերացել, ցանկացած լոգիստիկ խափանում նավթի և նավթամթերքի գները կպահի ռեկորդային բարձր մակարդակներում։