Մերձավոր Արևելքում ռազմական գործողությունների կտրուկ էսկալացիան և ծովային առանցքային ուղիների փաստացի շրջափակումը նավթի համաշխարհային գները մղեցին 100 դոլարի սահմանագծից վեր՝ ստեղծելով վառելիքի մատակարարման ամենախորը ճգնաժամը վերջին պատմության մեջ: Հորմուզի նեղուցում նավագնացության կաթվածահարումը և Կարմիր ծովում հութիների հարձակողական գործողություններն ու Սաուդյան Արաբիայի ենթակառուցվածքների թիրախավորումը կտրուկ բարձրացրել են դիզելային վառելիքի ու գազի գները: Այս պայմաններում Վաշինգտոնից մինչև Ֆրանկֆուրտ կենտրոնական բանկերը պատրաստվում են տոկոսադրույքների բարձրացման նոր ալիքի, ինչը սպառնում է արգելակել համաշխարհային տնտեսական աճը:
Ռազմական էսկալացիան Պարսից ծոցում և Հորմուզի նեղուցի կաթվածը
ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև ռազմական բախումները Պարսից ծոցում հասել են աննախադեպ մակարդակի: ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարությունը (CENTCOM) հայտարարեց, որ ի պատասխան ամերիկյան ռազմական նավերի վրա իրանական հրթիռային հարձակման փորձերի, ոչնչացրել է իրանական հինգ նավթատար: Իր հերթին, Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (IRGC) պնդեց, որ հարվածել է 10 նավերի, այդ թվում՝ երկու ամերիկյան ռազմական նավի և ութ տանկերի: Իրանի Ազգային անվտանգության ավագ պաշտոնյա Mohsen Rezaei-ն հայտարարեց Պարսից ծոցում «ռազմական արգելված գոտի» սահմանելու մասին, իսկ Իրանի խորհրդարանի խոսնակ Mohammed Bagher Ghalibaf-ն ընդգծեց, որ ԱՄՆ-ի հարվածներին «համաչափ պատասխանների» ժամանակաշրջանն ավարտված է:
Չնայած ԱՄՆ նախագահ Donald Trump-ի պնդումներին, թե Հորմուզի նեղուցով նավթի փոխադրումը վերականգնվել է մինչև օրական 18 միլիոն բարել, իսկ ԱՄՆ փոխնախագահ JD Vance-ի հայտարարություններին, թե Իրանի վերահսկողությունը կոտրված է, անկախ վերլուծական աղբյուրները բոլորովին այլ պատկեր են արձանագրում: Kpler ընկերության տվյալներով՝ նեղուցով տանկերների ամենօրյա տարանցումը կազմում է ընդամենը 1-ից 5 միլիոն բարել՝ նախապատերազմյան 20 միլիոն բարելի համեմատ: McGill and Partners ապահովագրական ընկերության ղեկավար David Smith-ը նշել է, որ ռազմական ռիսկերի ապահովագրությունը հասնում է նավի և բեռի արժեքի 4%-ից 7%-ին (ընդհանուր առմամբ մինչև 10 միլիոն դոլար մեկ տանկերի համար): Washington Institute for Near East Policy-ի ավագ հետազոտող Noam Raydan-ն ընդգծել է, որ Թեհրանի նպատակն է մշտական լծակներ պահպանել ռազմավարական ջրային ուղու նկատմամբ:
Կարմիր ծովի ճակատը և հարվածները Սաուդյան Արաբիայի ենթակառուցվածքներին
Ճգնաժամն ավելի խորացավ, երբ Իրանի կողմից աջակցվող հութիները լայնամասշտաբ հարձակում սկսեցին Կարմիր ծովի ափամերձ գոտում: Հութի զինյալները գրավեցին Յեմենի Մոխա ռազմավարական նավահանգստային քաղաքը, Փերիմ կղզին (Մայյուն) Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցում, ինչպես նաև Դհուբաբ քաղաքը և Հանիշ կղզիները: International Crisis Group-ի ավագ վերլուծաբան Ahmed Nagi-ն Փերիմ կղզու գրավումը անվանել է «խաղի կանոնները փոխող» իրադարձություն, որն Իրանի դաշնակիցներին լիակատար վերահսկողություն է տալիս Կարմիր ծովի հարավային մուտքի նկատմամբ:
Հութիների առաջխաղացումն ուղեկցվեց Սաուդյան Արաբիայի էներգետիկ օբյեկտների վրա անօդաչու թռչող սարքերի և հրթիռային զանգվածային հարվածներով: Հարձակման են ենթարկվել Saudi Aramco ընկերության Ջիզան քաղաքի նավթավերամշակման գործարանը, որի հզորությունը կազմում է օրական 400 000 բարել, ինչպես նաև էներգետիկ ենթակառուցվածքները Աբհա, Նաջրան և Խամիս Մուշայթ քաղաքներում, որոնց հետևանքով վիրավորվել է 73 քաղաքացիական անձ: Ստեղծված սպառնալիքների պատճառով Սաուդյան Արաբիայի էներգետիկայի նախարարությունը ստիպված էր դադարեցնել օրական 7 միլիոն բարել թողունակությամբ «Արևելք — Արևմուտք» խողովակաշարի աշխատանքը, որը հարվածների էր ենթարկվել Իրաքի տարածքից արձակված ԱԹՍ-ների կողմից: Kpler-ի տվյալներով՝ Սաուդյան Արաբիայի նավթի արտահանումն օգոստոսին նվազել է մինչև օրական 3,2 միլիոն բարել՝ հասնելով վերջին 13 տարվա նվազագույն մակարդակին:
Նավթի գների ռեկորդային աճը և Opec+ դաշինքի որոշումը
Մատակարարումների խաթարման ֆոնին նավթի համաշխարհային գները կտրուկ թռիչք արձանագրեցին: Brent տեսակի նավթի գինը առաջին անգամ հուլիսից ի վեր գերազանցեց 100 դոլարի սահմանագիծը՝ հասնելով 107,31-ից 109 դոլարի մեկ բարելի դիմաց: Ամերիկյան WTI տեսակի նավթի ֆյուչերսները բարձրացան 102,48 դոլարի, իսկ Հյուսիսային ծովի Dated North Sea ռեալ նավթի միջազգային շուկայական գնային գնահատականը հատեց 113 դոլարը:
Սեպտեմբերի 6-ին կայացած հանդիպմանը OPEC+ դաշինքը որոշեց հոկտեմբերի համար անփոփոխ պահել նավթահանման քվոտաները: Սա ապրիլից ի վեր առաջին դեպքն էր, երբ դաշինքը հրաժարվեց արտադրության ծավալների նույնիսկ խորհրդանշական ավելացումից: Կազմակերպության զեկույցի համաձայն՝ Սաուդյան Արաբիայում արդյունահանումն օգոստոսին նվազել է 23%-ով՝ կազմելով օրական 6,2 միլիոն բարել: Միևնույն ժամանակ, Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը (IEA) վատթարացրել է 2026 թվականի նավթի համաշխարհային պահանջարկի կանխատեսումը օրական 2,5 միլիոն բարելով: Goldman Sachs-ի ապրանքային հետազոտությունների համանախագահ Daan Struyven-ը և Bank of America-ի վերլուծաբանները զգուշացրել են, որ Չինաստանից դուրս համաշխարհային պաշարները նվազել են 400 միլիոն բարելով, իսկ հակամարտության խորացման դեպքում Brent-ի գինը կարող է հասնել 120-ից 150 դոլարի:
Դիզելային վառելիքի ճգնաժամը և արդյունաբերական ճնշումները
Ամենասուր դեֆիցիտն ի հայտ է եկել нефтепродуктов շուկայում, որտեղ վերամշակման հզորությունների սահմանափակումները հանգեցրել են գների աննախադեպ աճի: ԱՄՆ-ում դիզելային վառելիքի մանրածախ գինը, ըստ AAA ավտոմոբիլային ասոցիացիայի, հասել է պատմական ռեկորդային 6,06 դոլարի մեկ գալոնի դիմաց (Կալիֆոռնիայում մոտենալով 8 դոլարին): Ամերիկյան ԱԶԿ-ներում բենզինի միջին գինը բարձրացել է մինչև 4,30 դոլար:
Վառելիքի թանկացումն ուղղակիորեն հարվածում է արտադրական և լոգիստիկ շղթաներին: Energy Aspects-ի վերլուծաբան Robert Campbell-ը նշել է, որ դիզելային վառելիքն ունի պահանջարկի ցածր ճկունություն, ինչը ստիպում է ընկերություններին ծախսերը փոխանցել սպառողներին: ԱՄՆ-ում բեռնափոխադրումների սակագներն աճել են 14%-ով, իսկ ավիատոմսերի գները՝ 23%-ով: California Forward-ի գործադիր տնօրեն Kate Gordon-ը զգուշացրել է, որ ֆերմերները կանգնած են աշնանային բերքահավաքի ծախսերի կտրուկ ավելացման առջև:
Եվրոպայում արդյունաբերությունը նույնպես լուրջ ճնշման տակ է: Eurofer-ի գլխավոր տնօրեն Axel Eggert-ը և Eurometal ասոցիացիան հայտարարել են, որ էներգակիրների բարձր գները սպառնում են Եվրոպայում մինչև 300 000 արդյունաբերական աշխատատեղերի կորստով: Իտալիայի Federchimica ասոցիացիայի նախագահ Francesco Buzzella-ն ընդգծել է, որ էներգիայի մասնաբաժինը քիմիական ոլորտի արտադրանքի ինքնարժեքում հասել է 18%-ի:
Եվրոպական գազային շուկան և ձմեռային պաշարների դեֆիցիտը
Նավթային շուկային համահունչ սրվում է իրավիճակը նաև բնական գազի ոլորտում: Եվրոպական TTF հաբում գազի ֆյուչերսների գինն աճել է 3,8%-ով՝ հասնելով 78,72 եվրոյի (91,56 դոլար) մեկ մեկավատտ-ժամի դիմաց, ինչը 40% աճ է վերջին մեկ ամսում: Մեծ Բրիտանիայում գազի մեծածախ գինը թռիչք է կատարել մինչև 205 պենս մեկ թերմի դիմաց:
Գնային թռիչքը պայմանավորված է պահեստարանների ցածր լցվածությամբ: Եվրոմիության ստորգետնյա պահեստարանները լցված են ընդամենը 67%-ով (նորմատիվային 80%-ի փոխարեն), ხოლო Գերմանիայում և Նիդերլանդներում ցուցանիշը նվազել է մինչև 50%: Commerzbank-ի ապրանքային վերլուծաբան Norman Liebke-ն ընդգծել է, որ ի տարբերություն նավթի, հեղուկացված բնական գազը (ՀԲԳ) հնարավոր չէ փոխադրել շրջանցիկ խողովակաշարերով: Քաթարի Ras Laffan համալիրում իրանական հարվածների հետևանքով վնասվել էր արտադրական հզորությունների 17%-ը:
Wood Mackenzie խորհրդատվական ընկերությունը զգուշացնում է, որ եթե Մերձավոր Արևելքից ՀԲԳ մատակարարումները արգելափակված մնան, ԵՄ գազի պաշարները 2027 թվականի ապրիլին կարող են նվազել մինչև 14%: Սա հսկայական շահույթներ է ապահովում ամերիկյան ՀԲԳ արտահանողներին, ինչպիսիք են Venture Global-ը և Cheniere Energy-ն:
Կենտրոնական բանկերի դիլեման և ինֆլյացիոն նոր ալիքը
Էներգակիրների թանկացումը քանդել է խոշորագույն տնտեսություններում ինֆլյացիայի դանդաղեցման հույսերը: ԱՄՆ-ում արտադրողների գների ինդեքսը (PPI) օգոստոսին արագացել է մինչև 5,4%, իսկ սպառողական ինֆլյացիան (CPI) կազմել է 3,4%: Ֆեդերալ ռեզերվային համակարգի նոր նախագահ Kevin Warsh-ը կանգնած է բարդ ընտրության առջև: Ֆյուչերսային շուկան 85% հավանականությամբ գնահատում է սեպտեմբերի 16-ի հանդիպմանը տոկոսադրույքի բարձրացումը, չնայած ԱՄՆ նախագահ Donald Trump-ի կողմից դրույքաչափերը նվազեցնելու բացահայտ ճնշումներին:
Եվրոպայում Եվրոպական կենտրոնական բանկը (ԵԿԲ) Christine Lagarde-ի գլխավորությամբ բարձրացրել է հիմնական տոկոսադրույքը 25 բազիսային կետով՝ հասցնելով 2,5%-ի: ԵԿԲ-ն զգուշացրել է, որ ինֆլյացիոն ճնշումները պահպանվելու են մինչև 2027 թվականը: Պարտատոմսերի շուկայում Գերմանիայի 10-ամյա պետական պարտատոմսերի (Bunds) եկամտաբերությունը բարձրացել է 3,5%-ի, Մեծ Բրիտանիայինը (Gilts)՝ 5,38%-ի, իսկ ԱՄՆ 10-ամյա Treasuries-ինը՝ 4,98%-ի: Rapidan Energy Group-ի հիմնադիր Bob McNally-ն նշել է, որ ֆինանսական շուկաները վերագնահատում են կապիտալի երկարաժամկետ արժեքը:
Հայացք ապագային
Առաջիկա շաբաթներին շուկայի դինամիկան կորոշվի մի քանի առանցքային գործոններով: Օմանի Սալալա քաղաքում Պարսից ծոցի երկրների և Իրանի դիվանագետների սպասվող հանդիպումը ցույց կտա, թե հնարավոր կլինի արդյոք համաձայնեցնել Հորմուզի նեղուցով տանկերների անվտանգ տարանցման ժամանակավոր ռեժիմ: Միևնույն ժամանակ, վերլուծաբանները հետևելու են, թե արդյոք Սաուդյան Արաբիային կհաջողվի արագ վերականգնել «Արևելք — Արևմուտք» խողովակաշարի աշխատանքը:
Դրամավարկային ոլորտում սեպտեմբերի 16-ին ԱՄՆ Ֆեդերալ ռեզերվի որոշումը ցույց կտա, թե արդյոք կենտրոնական բանկերը պատրաստ են զոհաբերել տնտեսական աճը՝ ինֆլյացիոն նոր ալիքը զսպելու համար: Եթե դիվանագիտական ջանքերը ձախողվեն, իսկ Սաուդյան Արաբիայի ենթակառուցվածքների վրա հարձակումները շարունակվեն, S&P Global Energy-ի և ING-ի վերլուծաբանները կանխատեսում են, որ էներգակիրների գները կհաստատվեն նոր, ավելի բարձր միջակայքում՝ պահպանելով ճնշումը համաշխարհային տնտեսության վրա: