Փակ Հորմուզը նավթի և վառելիքի համաշխարհային շուկաները մղում է ռեկորդային բարձունքների

Ձգձգվող ծովային շրջափակումն ու Մերձավոր Արևելքում ռազմական դիմակայության սրումը հրահրել են գլոբալ լոգիստիկ երթուղիների հիմնարար վերաձևում և էներգակիրների գների ռեկորդային աճ։ Համաշխարհային շուկան բախվել է նավթամթերքների կառուցվածքային դեֆիցիտի, որը խորանում է Ռուսաստանում և Պարսից ծոցում շարքից դուրս եկած վերամշակող հզորությունների պատճառով։ Եվրոպայի երկարատև չոր ամռան և կենտրոնական բանկերի կոշտ դրամավարկային քաղաքականության պայմաններում էներգետիկ ճգնաժամը գլոբալ տնտեսության համար վերածվում է երկարաժամկետ մարտահրավերի։

Հորմուզի աշխարհաքաղաքական փակուղին և Կարմիր ծովի նոր իրողությունը

ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև կնքված 60-օրյա հրադադարի համաձայնագրի ժամկետը լրացավ առանց դիվանագիտական փոխզիջման, ինչը արդեն վեցերորդ ամիսը ձգվող հակամարտությունը տեղափոխեց ձգձգվող դիմակայության նոր փուլ։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը (Donald Trump) հրապարակավ հայտարարել է, որ չի շտապում կարգավորել ճգնաժամը՝ միաժամանակ սպառնալով ռմբակոծել Օմանը, որն ավանդաբար հանդես էր գալիս որպես բանակցությունների առանցքային միջնորդ, եթե վերջինս «ճանապարհ փակի» ամերիկյան պահանջների առջև։ Այս ֆոնին ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթը (Pete Hegseth) հաստատել է Պենտագոնի պատրաստակամությունը՝ անորոշ ժամկետով պահպանելու իրանական նավահանգիստների ծովային շրջափակումը, որն արդեն 38-րդ օրն է շարունակվում։ Լայնածավալ էսկալացիան փաստացի կաթվածահար է արել նավարկությունը համաշխարհային առևտրի առանցքային զարկերակով. ծովային ոլորտի վերլուծաբանների տվյալներով՝ Հորմուզի նեղուցը հատող նավերի միջին օրական թիվն ընկել է մինչև 12 միավոր՝ նախապատերազմյան օրական 130 նավի փոխարեն։ Ընդ որում, տանկերների մեծ մասը ստիպված է նեղուցն անցնել «մութ» ռեժիմով՝ անջատելով տրանսպոնդերները՝ Իրանի հրթիռային հարվածների ռիսկը նվազեցնելու համար։

Ծովային շրջափակումն ու Մերձավոր Արևելքում օդային արշավը լայնամասշտաբ խափանումներ են առաջացրել արաբական մյուս արտահանողների՝ Կատարի, Բահրեյնի, Իրաքի և Քուվեյթի մատակարարման շղթաներում։ Նավերի ռիսկերը նվազեցնելու նպատակով էմիրաթյան պետական Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) և Kuwait Petroleum Corp (KPC) ընկերությունները մաքոքային չվերթներ են կազմակերպել՝ հումքը նեղուցով հասցնելու վտանգավոր գոտուց դուրս սպասող տանկերներին, սակայն նույնիսկ այս միջոցները անվտանգության երաշխիք չեն։ Միայն օգոստոսին Իրանը հարձակվել է ՄԱԷ-ի յոթ նավի վրա, իսկ առևտրային նավատորմի դեմ հարձակումների ընդհանուր թիվն անցել է 70 դեպքը։ Իրավիճակը սրում է այն, որ տանկերներ ուղեկցելու ԱՄՆ ռազմական հնարավորությունները սահմանափակ են ստացվել այն բանից հետո, երբ պատերազմի հենց առաջին օրը իրանական հրթիռները ոչնչացրին Բահրեյնի մայրաքաղաք Մանամայում գտնվող ամերիկյան առանցքային լոգիստիկ բազան։ Արդյունքում ամերիկյան մատակարարման նավերը ստիպված են երկարատև անցումներ կատարել մինչև Հնդկական օվկիանոսում գտնվող բրիտանական Դիեգո-Գարսիա կղզին, ինչը մեկ ուղղությամբ խլում է ավելի քան հինգ օր և կրիտիկապես խաթարում USS George Washington ու USS Abraham Lincoln ավիակիր խմբերի մարտունակությունը։

Իրավիճակը կտրուկ սրվել է նաև Կարմիր ծովում, որտեղ Իրանի աջակցությունը վայելող եմենյան հութիների շարժումը արշավ է սկսել Սաուդյան Արաբիայի դեմ՝ հայտարարելով նրա նավահանգիստների շրջափակման մասին։ Հութիների օդային հարվածները կաթվածահար են արել առափնյա գոտում պրոսաուդյան ուժերի լոգիստիկ հանգույց Մոխա նավահանգստի աշխատանքը՝ խլելով 16 մարդու կյանք, ինչպես նաև հասել են Յանբուի նավթաբեռնման տերմինալին՝ Արևելք-Արևմուտք խողովակաշարի վերջնակետին, որով Էր-Ռիյադը Հորմուզի նեղուցը շրջանցելու նպատակով արտահանում էր իր օրական 4,6 մլն բարրել ծավալների ավելի քան 80%-ը։ Տարածաշրջանում նավարկության վտանգավորությունը Պարսից ծոցից Ասիա տանող երթուղում տանկերների ֆրախտի արժեքը հասցրել է պատմական առավելագույնի՝ մեկ բարրելի դիմաց 15,22 դոլարի։ Անվտանգության թուլացումից օգտվել են սոմալիացի ծովահենները, որոնք վերջին տասը տարվա ամենախոշոր ակտիվության պոռթկումն են գրանցել՝ չորս օրվա ընթացքում գրավելով երկու նավ, այդ թվում՝ հութերին վառելիք տեղափոխող էրիտրեական դրոշի տակ նավարկող SIBU 1 տանկերը։

Նավթային ռեկորդները և գնաճի նոր պարույրը

Աշխարհաքաղաքական քաոսն անմիջապես արտացոլվել է համաշխարհային ապրանքային բորսաներում՝ նավթի ֆյուչերսներին հաղորդելով անընդմեջ երկրորդ շաբաթական աճը։ Հյուսիսծովյան Brent խառնուրդի արժեքը լոնդոնյան ICE բորսայում ամրագրվել է մեկ բարրելի դիմաց 94,60 դոլարի մակարդակում՝ ռազմական գործողությունների մեկնարկից ի վեր ցուցաբերելով գրեթե 30% աճ, մինչդեռ ամերիկյան West Texas Intermediate (WTI) էտալոնը թանկացել է մինչև մեկ բարրելի դիմաց 87,20 դոլար։ Շուկայական հոռետեսությունն ուժեղացրել են Թրամփի ռազմաշունչ հայտարարությունները, ով Իրանին խոստացել է «պատմության մեջ ամենաջախջախիչ տնտեսական գործողությունը»։ Այս ֆոնին ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը (Scott Bessent) հայտարարել է երկուշաբթի արտակարգ մամուլի ասուլիս գումարելու մասին, որտեղ կներկայացվեն Թեհրանի տնտեսական մեկուսացման աննախադեպ ծրագրի մանրամասները։

Նավթի աճող գները խուճապային վաճառքներ են հրահրել պարտքային շուկայում, քանի որ ներդրողներն իրենց մոդելներում սկսել են հաշվարկել ձգձգվող գնաճային ճնշման սցենարը։ ԱՄՆ 30-ամյա պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունն անցել է 5,31% նշագիծը՝ թարմացնելով 2007 թվականից ի վեր ամենաբարձր մակարդակը։ Նույն պատկերն է Եվրոպայում. Գերմանիայի 30-ամյա պետպարտատոմսերի եկամտաբերությունը թռել է 15 տարվա առավելագույնի՝ 3,75%-ի, իսկ Ֆրանսիայի 10-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերությունը հասել է 18 տարվա պիկին՝ պետական փոխառությունների աճող ծավալների և բյուջետային դեֆիցիտների ֆոնին։ Այս պայմաններում կենտրոնական բանկերը պատրաստվում են դրամավարկային քաղաքականության խստացման նոր փուլի։ Եվրոպական կենտրոնական բանկը (ԵԿԲ), որը հունիսին բազային տոկոսադրույքը բարձրացրել էր 25 բազիսային կետով՝ մինչև 2,25%, 85% հավանականությամբ նոր բարձրացման կդիմի սեպտեմբերյան նիստին։ ԱՄՆ-ում շուկաները լարված սպասում են Դաշնային պահուստային համակարգի նոր ղեկավար Քևին Ուորշի (Kevin Warsh) ելույթին օգոստոսի 28-ին Ջեքսոն-Հոուլի սիմպոզիումում՝ հուսալով ազդանշաններ ստանալ տոկոսադրույքների հետագա հետագծի վերաբերյալ։

Էներգետիկ ցնցումը ծանր բեռ է դառնում զարգացած երկրների սովորական սպառողների և արդյունաբերության համար։ Բրաունի համալսարանի Climate Solutions Lab լաբորատորիայի գնահատմամբ՝ 2026 թվականին ամերիկյան սպառողները բենզին և դիզվառելիք գնելու համար 88 մլրդ դոլարով ավելի են ծախսել, քան կծախսեին մերձավորարևելյան ճգնաժամի բացակայության դեպքում։ ԱՄՆ-ում բենզինի ազգային մանրածախ գինն աճել է 38%-ով՝ հասնելով մեկ գալոնի դիմաց 4,11 դոլարի, իսկ դիզելային վառելիքի արժեքը՝ մեկ գալոնի դիմաց 5,55 դոլարի։ Մեծ Բրիտանիայում հուլիսին գնաճը տարեկան հաշվարկով արագացել է մինչև 2,9%՝ էլեկտրաէներգիայի և գազի գների բարձրացման ճնշման ներքո։ Ինչպես նշում է Cornwall Insight վերլուծական ընկերության առաջատար խորհրդատու Քրեյգ Լոուրին (Craig Lowrey), էլեկտրաէներգիայի սահմանային սակագնի (energy price cap) հուլիսյան 13%-անոց բարձրացումը բրիտանական տիպիկ տնային տնտեսության միջին տարեկան հաշիվը հասցրել է 1729 ֆունտ ստերլինգի՝ ջնջելով կենսամակարդակի ծախսերը թեթևացնելու կառավարության բոլոր փորձերը։

Վերամշակման խցանումը և դիզելային դեֆիցիտը

Ինչպես իր վերլուծության մեջ նշում է Ռայսի համալսարանի Բեյքերի ինստիտուտի էներգետիկ հետազոտությունների կենտրոնի փորձագետ Սքիփ Յորքը (Skip York), հում նավթի գների դինամիկան այլևս ուղղակիորեն չի արտացոլում լցակայաններում պատրաստի վառելիքի արժեքը։ Շուկայական լարվածության առանցքային բարոմետր է դարձել այսպես կոչված «քրեք-սփրեդը» (crack spread)՝ հումքի արժեքի և դրանից ստացվող պատրաստի նավթամթերքների գնի տարբերությունը։ Նավթավերամշակման արդյունաբերությունը վերածվել է գլոբալ էներգահամակարգի գլխավոր նեղ կոկորդի. ռազմական գործողությունների և դիվերսիաների պատճառով շարքից դուրս է եկել համաշխարհային վերամշակող հզորությունների ավելի քան 9%-ը։ Իրավիճակը կրում է կառուցվածքային բնույթ, քանի որ ամերիկյան ՆՊԶ-ներն ավանդաբար կողմնորոշված են բենզինի արտադրության վրա, մինչդեռ Ռուսաստանում և Մերձավոր Արևելքում ավերված գործարանները համաշխարհային շուկա էին մատակարարում հենց դիզելային վառելիք։

Դիզելի եվրոպական շուկան հայտնվել է ամենասուր դեֆիցիտի ճիրաններում։ Դիզելային վառելիքի եվրոպական էտալոնի արժեքը թռել է մինչև մեկ բարրելի դիմաց 167 դոլար՝ տարի առաջվա 87 դոլարի համեմատ, իսկ Հյուսիս-Արևմտյան Եվրոպայում դիստիլյատների պրեմիալ մարժան նավթի նկատմամբ հասել է ռեկորդային մեկ բարրելի դիմաց 90 դոլարի (պատմական միջին 24 դոլարի փոխարեն)։ Ինչպես նախազգուշացնում է FGE NexantECA խորհրդատվական ընկերության նավթամթերքների վարչության տնօրեն Յուջին Լինդելը (Eugene Lindell), եվրոպական մայրցամաքը հատուցում է ՆՊԶ-ների փակման կարճատես քաղաքականության համար. միայն անցած տարվա ընթացքում Եվրոպան կորցրել է առաջնային վերամշակման օրական 500 000 բարրել հզորություն, իսկ Մեծ Բրիտանիան՝ իր վեց գործարաններից երկուսը։ S&P Global գործակալությունը կանխատեսում է, որ առաջիկա տասնամյակում Եվրոպայի ՆՊԶ-ների հզորությունները կկրճատվեն ևս 20%-ով՝ մինչև օրական 9 մլն բարրել՝ բնապահպանական կարգավորման և էլեկտրամոբիլների վաճառքի արագընթաց աճի ճնշման ներքո, որոնց մասնաբաժինն առաջին կիսամյակում աճել է 63%-ով Ֆրանսիայում և 48%-ով Գերմանիայում։

ԱՄՆ-ում, չնայած գործարանների՝ տեխնոլոգիական հնարավորությունների սահմանագծին աշխատելուն, միջին դիստիլյատների ներքին պաշարներն ընկել են վերջին երեք տասնամյակի ամենացածր սեզոնային մակարդակին, քանի որ վառելիքի զգալի ծավալներ վերաուղղորդվում են դեպի Եվրոպա։ Ինչպես ընդգծում է Սևամորթ ֆերմերների ազգային ասոցիացիայի նախագահ Ջոն Բոյդը (John Boyd), դիզելային վառելիքի աննախադեպ բարձր՝ մեկ գալոնի դիմաց 5,47 դոլար արժեքը ամերիկացի ագրարավորներին սնանկացման եզրին է կանգնեցնում աշնանային բերքահավաքի նախաշեմին՝ խորացնելով պարենային դեֆիցիտը։ ClearView Energy Partners-ի վերլուծաբան Քևին Բուքը (Kevin Book) նախազգուշացնում է, որ ՆՊԶ-ների «մաշվածության սահմանին» աշխատելու պայմաններում ցանկացած տեխնոլոգիական վթար կամ փոթորիկ Մեքսիկական ծոցում կարող է մանրածախ գները մղել աստղաբաշխական՝ մեկ գալոնի դիմաց 6–7 դոլարի նշագծերին։

Դանգոտեի աֆրիկյան վերելքը և լատինաամերիկյան ինտրիգները

Համաշխարհային վառելիքային ճգնաժամի յուրօրինակ շահառու է դարձել նիգերիացի միլիարդատեր Ալիկո Դանգոտեն (Aliko Dangote), ում 20 մլրդ դոլար արժողությամբ նոր ՆՊԶ-ն Լագոսում լիարժեք հզորությամբ գործարկվեց 2026 թվականի փետրվարին։ Ռուսաստանից մատակարարումների կրճատման և Հորմուզի նեղուցի փակման պատճառով Dangote Refinery-ն ակնթարթորեն վերածվեց փրկարար նավահանգստի ներմուծողների համար։ S&P Global Energy-ի փոխնախագահ Դանիել Էվանսի (Daniel Evans) գնահատմամբ՝ ապրիլին և մայիսին գործարանը դարձել է ավիակերոսինի աշխարհի խոշորագույն միայնակ արտահանողը՝ առաջին անգամ այդ վառելիքի մատակարարումներ իրականացնելով ԱՄՆ շուկա, ինչպես նաև դիզելի գլխավոր մատակարարը Հարավային Աֆրիկա և Միջերկրածովյան երկրներ։ Հաջողությունը թույլ է տվել փոխնախագահ Դևակումար Էդվինի (Devakumar Edwin) ղեկավարած Dangote Industries ընկերությանը դուբայական ներդրումային խմբից ներգրավել 1 մլրդ դոլար ֆինանսավորում՝ Աֆրիկայի պատմության մեջ խոշորագույն IPO-ն նիգերիական բորսայում իրականացնելու համար։ Այդուհանդերձ, Նիգերիայի ներսում նախագիծը սուր քննադատության է արժանանում. իրավապաշտպան Դեջի Ադեյանջուն (Deji Adeyanju) հրապարակավ մեղադրում է Դանգոտեին մենաշնորհայնության և կառավարությունից թաքնված արտոնություններ ստանալու մեջ՝ երկրում բենզինի մանրածախ գների շարունակվող աճի ֆոնին։

Զուգահեռաբար ամերիկյան իշխանությունները փորձում են աշխուժացնել արդյունահանումը Հարավային Ամերիկայում՝ Վենեսուելայում նախկին նախագահ Նիկոլաս Մադուրոյի (Nicolás Maduro) ձմեռային հեռացումից հետո։ Մինչ ամերիկյան սուպերմեյջորներ ConocoPhillips-ն ու ExxonMobil-ը ծայրահեղ զգուշություն են ցուցաբերում՝ վախենալով ակտիվների ազգայնացման կրկնությունից, կալիֆոռնիական Pacific Coast Energy ընկերությունը, որը վերահսկվում է եվրոպական ներդրողների կողմից՝ բելգիա-պակիստանյան ներդրող Ալշաիր Ֆիյազի (Alshair Fiyaz) գլխավորությամբ, և ղեկավարվում է գործադիր տնօրեն Կլաուս Հասբոյի (Klaus Hasbo) կողմից, ակտիվորեն գնում է ազատված վենեսուելական նավթային ակտիվները։ Սակայն այս գործընթացը բախվել է իրավական սկանդալի. Վենեսուելայի ամենահին բիզնես-դինաստիա Սիսներոսները DP Delta Finance ընկերության միջոցով հայտարարել են PetroDelta համատեղ ձեռնարկությունում իրենց բաժնեմասի ապօրինի բռնագրավման մասին։ Ինչպես պնդում է ընտանիքի փաստաբան Խուան Դոմինգո Ալոնսոն (Juan Domingo Alonso), Վենեսուելայի նախագահի պաշտոնակատար Դելսի Ռոդրիգեսի (Delcy Rodríguez) կառավարությունը գաղտնի չեղարկել է մինչև 2042 թվականը գործող նրանց պայմանագիրը՝ պատճառելով 2 մլրդ դոլարի վնաս։ Միևնույն ժամանակ բրիտանական BP-ն և ամերիկյան գործընկերները պատրաստվում են Լորան գազի հանքավայրի երկրորդ փուլի յուրացմանը ՄԱԷ արդյունաբերության նախարար Սուլթան ալ-Ջաբերի (Sultan Al Jaber) հետ համագործակցությամբ, ով գործարքի շրջանակում խոստացել է էմիրաթյան ներդրումները ԱՄՆ էներգետիկ ոլորտում հասցնել 10 տարվա ընթացքում 440 մլրդ դոլարի։

Ռուսաստանի տնտեսական կաթվածը և վերնախավի պառակտումը

Հեռահար անօդաչուներով խորքային հարվածների ուկրաինական արշավը ծանր վնաս է հասցրել ռուսական էներգետիկ ենթակառուցվածքին՝ շարքից հանելով երկրի գործող վերամշակող հզորությունների ավելի քան 30%-ը։ Սա հրահրել է ԽՍՀՄ փլուզումից ի վեր ամենասուր վառելիքային ճգնաժամը՝ ստիպելով Մոսկվային 18 մարզի լցակայաններում բենզինի բաշխում ներդնել և սկսել վառելիքի ներմուծում։ Աճող տնտեսական խնդիրները հանգեցրել են ռուսական վերնախավի աննախադեպ պառակտման։ Կիրակի օրը ՎԷԲ պետական կորպորացիայի գլխավոր տնտեսագետի պաշտոնից ազատվել է Անդրեյ Կլեպաչը (Andrei Klepach), ով այդ պաշտոնը զբաղեցնում էր 2014 թվականից։ Ազատման առիթ է դարձել Նիկիտյան ակումբում նրա մայիսյան ելույթը, որտեղ նա բացահայտ նախազգուշացրել էր, որ Ռուսաստանը գլոբալ տեխնոլոգիական մրցակցությունում պարտվում է ոչ միայն Չինաստանին և ԱՄՆ-ին, այլև Ուկրաինային, և անխուսափելիորեն պարտություն կկրի «հյուծման պատերազմում»։

Կլեպաչը նավթավերամշակման և նավահանգստային ենթակառուցվածքի վրա ուկրաինական հարվածները բնութագրել է որպես «ՀՆԱ-ի աճի նկատելի մակրոտնտեսական արգելք»՝ կանխատեսելով ռուսական տնտեսության լճացում՝ 2027 թվականին 1–1,5%-ից ոչ ավելի աճի տեմպերով։ Նրա գնահատմամբ՝ ռազմական ծախսերի անտանելի բեռն ու Կենտրոնական բանկի կոշտ քաղաքականությունը երկիրը տանում են խորը «սոցիալական ճգնաժամի»՝ համեմատելի 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձությունների և 1991 թվականին ԽՍՀՄ փլուզման հետ։ Այս մռայլ կանխատեսումները հաստատվում են ֆինանսական վիճակագրությամբ. 2026 թվականի առաջին յոթ ամիսներին Ռուսաստանի դաշնային բյուջեի դեֆիցիտը հասել է հսկայական 6,5 տրլն ռուբլու (76,5 մլրդ դոլար)՝ գրեթե կրկնակի գերազանցելով ամբողջ տարվա համար նախատեսված ցուցանիշը։ Այս ֆոնին ռուսաստանցիները սկսել են զանգվածաբար միջոցներ հանել բանկային հատվածից՝ վախենալով ավանդների հարկադիր բռնագրավումից ռազմաճակատի կարիքների համար։ Սբերբանկի ավագ փոխնախագահ Թարաս Սկվորցովի տվյալներով՝ միայն օգոստոսի առաջին երկու շաբաթում կանխիկի զուտ արտահոսքը կազմել է 3,4 մլրդ դոլար, ինչը բանկային համակարգում սուր իրացվելիության ճգնաժամ է առաջացրել և ֆինանսների նախարարությանը ստիպել չեղարկել պետպարտատոմսերի պլանային թողարկումները։

Այս պայմաններում անգամ համակարգային հավատարիմները՝ ինչպիսիք են Սբերբանկի ղեկավար Գերման Գրեֆը (German Gref) և Մոսկվայի քաղաքապետ Սերգեյ Սոբյանինը, սկսել են հրապարակավ մտահոգություն հայտնել՝ Կրեմլին զգուշացնելով «ռազմական կարիքների համար քաղաքացիական տնտեսությունը սպանելուց»։ Ֆինանսական դժվարություններին ի հավելումն՝ Ռուսաստանը ծովային արտահանման ոլորտում բախվում է աճող բնապահպանական և հեղինակության ռիսկերի։ Պատժամիջոցների տակ գտնվող Caroline Bezengi տանկերը, որը «ստվերային նավատորմի» կազմում մոտ մեկ միլիոն բարրել ռուսական նավթ էր տեղափոխում Ասիա, հունիսի սկզբին վթարի է ենթարկվել և նստել ծանծաղուտին Օմանի ափերի մոտ՝ նավի վրա տեղի ունեցած պայթյունից հետո։ Լայնածավալ արտահոսքի արդյունքում գոյացել է մինչև 500 քառակուսի մղոն մակերեսով նավթային բիծ, որը հասել է Կրիաների ափի (Turtle Coast) արգելոցային գոտի՝ ոչնչացման վտանգի տակ դնելով կանաչ ծովային կրիաների և կուզային կետերի եզակի պոպուլյացիաները։

Կլիմայական քաոսը և ջրային զարկերակների երաշտը

Մերձավորարևելյան լոգիստիկ փակուղուց փրկվելու համար շրջանցիկ ուղիներ գտնելու գլոբալ փոխադրողների փորձերը բախվում են կոշտ աշխարհագրական և տնտեսական սահմանափակումների։ Չինական Sea Legend նավագնացության ընկերությունը՝ գործառնական տնօրեն Լի Սյաոբինի (Li Xiaobin) ղեկավարությամբ, գործարկել է առաջին կանոնավոր կոնտեյներային ծառայությունը Հյուսիսային ծովային ուղով (NSR)։ Dubai Tower կոնտեյներատարը կուտակիչների և էլեկտրամոբիլների բեռը Նինբոյից բրիտանական Ֆելիքսթոու է հասցրել ռեկորդային 20 օրում։ Սակայն, ինչպես նշում է Ավստրալիայի RMIT համալսարանի լոգիստիկայի պրոֆեսոր Վին Թհայը (Vinh Thai), բևեռային երթուղին չի կարող լիարժեք փոխարինել Սուեզի ջրանցքին և Հորմուզի նեղուցին՝ սառույցներից ազատ կարճ պատուհանի (օգոստոսից հոկտեմբեր), նորոգման ենթակառուցվածքի բացակայության և 40%-ով գերագնահատված ապահովագրական սակագների պատճառով։ Բացի այդ, Bellona բնապահպանական կազմակերպությունը հայտարարում է այս երթուղում ՌԴ ստվերային նավատորմի կողմից մազութային վառելիքի օգտագործման աղետալի ռիսկերի մասին։

Գլոբալ տաքացումը միաժամանակյա հարված է հասցնում առանցքային գետային և միջօվկիանոսային զարկերակներին։ Եվրոպայում եռամսյա ծայրահեղ շոգի ալիքը հանգեցրել է Հռենոսի և Դանուբի ռեկորդային ծանծաղեցման։ Հռենոսի ջրի մակարդակը կրիտիկական Կաուբ կետում ընկել է աննախադեպ 6 սանտիմետրի՝ փաստացի կաթվածահար անելով բեռնանավերով նավթամթերքների, ածխի և քիմիկատների փոխադրումը։ Oxford Economics-ի գնահատմամբ՝ գետային կոլապսը Գերմանիային այս տարի կարժենա ՀՆԱ-ի 0,2 տոկոսային կետի կորուստ։ Լայնածավալ երաշտը Ֆրանսիային ստիպել է ժամանակավորապես կանգնեցնել Շո ատոմակայանի էներգաբլոկները՝ հովացնող ջրի պակասի պատճառով, իսկ Հունգարիայում Պակշ ատոմակայանը հայտնվել է վթարային կանգառի եզրին, ինչը ստիպել է Dacia և Ford ավտոգործարաններին ժամանակավորապես դադարեցնել արտադրությունը։

Ոչ պակաս դրամատիկ են զարգանում իրադարձությունները Պանամայի ջրանցքում, որտեղ Էլ Նինյո (El Niño) գերհոսանքի հարուցած երաշտը ջրանցքի վարչակազմին ստիպել է կոշտ սահմանափակել նավերի թույլատրելի նստվածքն ու կրճատել անցումների թիվը։ Տարանցիկ սլոտների դեֆիցիտը հանգեցրել է հացահատիկի թրեյդերների և ՀԲԳ ներմուծողների միջև կատաղի պայքարի. անցման իրավունքի աճուրդի միջին գինը հասել է ռեկորդային 1,1 մլն դոլարի (նորմայից 16 անգամ բարձր), իսկ առանձին կոնտեյներատարներ մինչև 4 մլն դոլար են վճարել՝ առանց հերթի անցնելու համար։ Բնապահպանական ճգնաժամը ակնառու կերպով հաստատում է համաշխարհային առևտրի ֆիզիկական ենթակառուցվածքի խոցելիությունը կլիմայական փոփոխությունների առջև։

Հայացք ապագային

Առաջիկա շաբաթներին համաշխարհային շուկաների վրա ազդող առանցքային գործոնը կդառնա Եվրոպայի նախապատրաստումը ջեռուցման սեզոնին՝ ՀԲԳ դեֆիցիտի պայմաններում։ Մինչև ռազմական գործողությունների սկիզբը հեղուկացված բնական գազի համաշխարհային մատակարարումների մոտ 20%-ն անցնում էր այժմ շրջափակված Հորմուզի նեղուցով։ Այս ֆոնին գազի եվրոպական գները մոտեցել են 2023 թվականի պիկային արժեքներին։ Խնդիրը սրվում է նրանով, որ բարձր գների պատճառով բրիտանական Centrica-ն հրաժարվել է գազ մղել Rough-ի՝ երկրի ամենախոշոր պահեստարան՝ Մեծ Բրիտանիային ձմռան նախաշեմին թողնելով կրիտիկապես ցածր պաշարներով։ Երաշխավորված էներգիայի աղբյուրների բարձր պահանջարկն արդեն համախմբման ալիք է սկսել ոլորտում. KKR ներդրումային հսկան առաջարկ է ուղարկել գազի ամերիկյան բաշխիչ UGI Corp-ը 9 մլրդ դոլարով գնելու վերաբերյալ (մեկ բաժնետոմսի դիմաց 42,50 դոլար)՝ ձգտելով արհեստական բանականության տվյալների կենտրոնների համար հուսալի էներգամատակարարում ապահովել։

Նավթային ոլորտը ստիպված է հարմարվել նեղուցների երկարաժամկետ շրջափակմանը։ Սաուդյան Արաբիան նախատեսում է արագացնել նոր տանկերների գնումները՝ Bahri ազգային նավատորմը ռեկորդային մակարդակների հասցնելու համար։ Միաժամանակ Պարսից ծոցի երկրներն արագացնում են իրենց ռազմավարական պաշարների տեղափոխումն անմիջապես Արևելյան Ասիայի սպառող երկրներ։ Ճապոնիայի տնտեսության նախարար Ռյոսեյ Ակադզավայի (Ryosei Akazawa) նախաձեռնությամբ Սաուդյան Արաբիան և ՄԱԷ-ն բանակցում են ճապոնական և հարավկորեական նավթապահեստարաններում իրենց առևտրային պահուստները 10 անգամ ավելացնելու շուրջ՝ ուղիների լիակատար ռազմական փակման դեպքում մատակարարումներն ապահովագրելու համար։ Գների հետագա դինամիկան մեծապես կորոշվի Ջեքսոն-Հոուլում ԴՊՀ ղեկավար Քևին Ուորշի հայտարարություններով և ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթի մամուլի ասուլիսի արդյունքներով, սակայն վերամշակող հզորությունների հիմնարար դեֆիցիտը երաշխավորում է, որ լցակայանների բարձր գները մինչև տարեվերջ կմնան համաշխարհային տնտեսության գլխավոր մարտահրավերը։