Գլոբալ շուկաներում բարձր գների ազդեցությամբ առաջատար արդյունաբերական երկրները ստիպված են սահմանափակել էներգասպառումը, թեև խոշոր արդյունահանողները կանխատեսում են համաշխարհային պահանջարկի ռեկորդային աճ։ Միևնույն ժամանակ, ռազմական գործողությունների հետևանքով Ուկրաինայի էներգահամակարգը հայտնվել է լիակատար կոլապսի եզրին, իսկ Ռուսաստանում ուժեղացվում է վառելիքի ներքին շուկայի վերահսկողությունը։
Համաշխարհային շուկա
Էներգակիրների բարձր գները լուրջ հարված են հասցրել եվրոպական խոշորագույն տնտեսությանը։ Գերմանիայի էներգետիկ հաշվեկշիռների աշխատանքային խմբի (AGEB) նախնական տվյալներով՝ տարվա առաջին կիսամյակում Գերմանիայի էներգետիկ պահանջարկը նվազել է 1,9%-ով, իսկ նավթամթերքի ընդհանուր սպառումը կրճատվել է 8%-ով, ընդ որում՝ առավելագույն անկումը գրանցվել է դիզելային վառելիքի սեգմենտում՝ գրեթե 6%։ Ի հակակշիռ սրան՝ սաուդյան պետական Saudi Aramco ընկերությունը կանխատեսում է, որ տարվա երկրորդ կիսամյակում նավթի համաշխարհային պահանջարկը կաճի օրական 2 մլն բարելով՝ հասնելով պատմական ռեկորդային 107,1 մլն բարելի։
Միևնույն ժամանակ, Օրմուզի և Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցներով տանկերների փոխադրումները պահպանվում են ցածր մակարդակի վրա. երկուշաբթի օրը Օրմուզով անցել է ընդամենը երեք տանկեր՝ կիրակի օրվա յոթի համեմատ։ Այս պայմաններում ասիական սպառողները դիվերսիֆիկացնում են աղբյուրները. Հնդկաստանն անկախ թրեյդերների միջոցով Նիգերիայից գնել է 2 մլն բարել հում նավթ։ Զուգահեռաբար, Վենեսուելայի նավթային արտահանումը դեպի ԱՄՆ հուլիսին հասել է վերջին յոթ տարվա առավելագույն ցուցանիշին՝ օրական միջինը 786 հազար բարելի, չնայած երկրի ընդհանուր արտահանման չնչին նվազմանը մինչև 1,16 մլն բարել։
Ռուսաստան և ԱՊՀ
Ռուսաստանում վառելիքի մանրածախ շուկան բախվել է վարչական խիստ վերահսկողության։ Դաշնային հակամենաշնորհային ծառայությունը (ԴՀԾ) գների չհիմնավորված աճի պատճառով հետաքննություն է սկսել և նախազգուշացումներ ներկայացրել մասնավոր ավտոլցակայաններին երկրի վեց տարածաշրջաններում։ Միևնույն ժամանակ, տարեսկզբից ի վեր Ռուսաստանում պլանային վերակառուցման կամ ռեբրենդինգի պատճառով ժամանակավորապես փակվել է 322 ավտոլցակայան։ Իրավիճակը սրվել է նաև օգոստոսի 4-ի գիշերը, երբ ռուսական ՀՕՊ համակարգերը ոչնչացրել են 320 ուկրաինական անօդաչու թռչող սարք, որոնցից մեկը հարվածել է Սիզրանի նավթավերամշակման գործարանին։
Ուկրաինայում էներգետիկ ենթակառուցվածքները գտնվում են կատաստրոֆիկ վիճակում։ Ուկրաինայի վարչապետ Դենիս Շմիհալը հայտարարել է, որ երկրում ոչնչացվել կամ վնասվել է էլեկտրակայանների ավելի քան 80%-ը, ինչի հետևանքով համակարգի ընդհանուր հզորությունը նվազել է մինչև 12 ԳՎտ։ Ըստ կառավարության ղեկավարի՝ միայն պետական Naftogaz-ին անհապաղ անհրաժեշտ է շուրջ 400 մլն եվրո վերականգնողական աշխատանքների համար, իսկ էներգահամակարգը ձմռանը պատրաստելու համար պահանջվում է ևս 500 մլն եվրո։
Հայաստան
Համաշխարհային բորսաներում Brent տեսակի նավթի գնի աճը մինչև 85,02 դոլար, ինչպես նաև Սիզրանի նավթավերամշակման գործարանի վրա իրականացված հարձակումը վերստին մատնանշում են տարածաշրջանային շուկաների բարձր տատանողականությունն ու ֆիզիկական անվտանգության ռիսկերը։ Այս իրավիճակում Հայաստանի համար կենսական նշանակություն է ստանում ԵԱՏՄ անդամակցությունը, որը երաշխավորում է էներգակիրների ներկրումը կայուն, արտոնյալ պայմաններով։
Այս ինտեգրացիոն մեխանիզմների շնորհիվ հայաստանյան սպառողները լիովին պաշտպանված են համաշխարհային գների կտրուկ տատանումներից, քանի որ ներմուծումն իրականացվում է առանց միջազգային շուկայական գնային գնահատականներին ուղղակի կապի։ Բացի այդ, Ուկրաինայում էլեկտրակայանների 80%-ի ավերումը ցույց է տալիս, թե որքան խոցելի կարող են լինել էներգետիկ ցանցերը։ Սա ևս մեկ անգամ ապացուցում է, որ հայկական ԱԷԿ-ի անվտանգության ու անխափան բազային գեներացիայի ապահովումը հանդիսանում է հանրապետության էներգետիկ անկախության և տնտեսական անվտանգության անխախտ հիմքը։
📊 Ես կարող եմ պատրաստել մանրամասն գրաֆիկ կամ վերլուծական ամփոփագիր՝ ցույց տալու համար եվրոպական խոշորագույն տնտեսություններում վառելիքի սպառման անկման դինամիկան և դրա ազդեցությունը մեր տարածաշրջանի վրա։