Կատարը միլիարդավոր դոլարներ է կորցրել արտահանման շրջափակման պատճառով

Մերձավոր Արևելքում արդեն կես տարի շարունակվող ռազմական հակամարտությունը գրենե ամբողջությամբ կաթվածահար է արել Օրմուզի նեղուցով Կատարի հեղուկացված բնական գազի արտահանումը՝ հսկայական վնասներ պատճառելով համաշխարհային առաջատար մատակարարին։ Զուգահեռաբար, ռուսական շուկայում խորանում են լոգիստիկ խնդիրները, իսկ խոշորագույն նավթային ընկերությունները գրանցում են զուտ շահույթի բազմապատիկ աճ։

Համաշխարհային շուկա

Իրանի շուրջ արդեն վեց ամիս ձգվող պատերազմը կործանարար հարված է հասցրել Կատարի գազի արտահանմանը՝ հեղուկացված բնական գազի (ՀԲԳ) մատակարարումների ծավալները կրճատելով 96%-ով։ Ըստ ICIS վերլուծական ընկերության տվյալների, որոնք մեջբերում է Reuters գործակալությունը, Դոհան այս ընթացքում կորցրել է 24 միլիարդ դոլարի հասույթ՝ կարողանալով ուղարկել ընդամենը 18 գազատար տանկեր՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 509-ի համեմատ։ Այս ֆոնին ֆրանսիական TotalEnergies կոնցեռնի գլխավոր գործադիր տնօրեն Պատրիկ Պույենեն (Patrick Pouyanne) նշել է, որ շուկայում «շատ տարօրինակ» դինամիկա է. հում նավթը շարունակում է հանգիստ անցնել Օրմուզի նեղուցով՝ մեկ բարելի դիմաց մոտ 10 դոլարի հավելավճարով, մինչդեռ պատրաստի նավթամթերքի փոխադրումները գրեթե ամբողջությամբ արգելափակված են։

Միևնույն ժամանակ, աշխարհի խոշորագույն ներկրողներից մեկը՝ Հնդկաստանը, օգոստոսին կրճատել է ռուսական նավթի ներկրումը հուլիսի ռեկորդային՝ օրական 2,8 միլիոն բարել ցուցանիշից (ինչը կազմում էր հնդկական ողջ ներկրման ավելի քան կեսը)։ Այս անկումը պայմանավորված է ռուսական արտահանման ենթակառուցվածքների վրա հաճախակի դարձած հարձակումներով և Չինաստանի կողմից մրցակցության սրմամբ։ Բեռնափոխադրումների շուկայում նույնպես գրանցվել է սակագների աճ. չորեքշաբթի՝ 2026 թվականի օգոստոսի 26-ին, Baltic Dry ինդեքսն աճել է 130 կետով՝ հասնելով 3056 կետի, ինչն արտացոլում է ածխի և այլ հումքի փոխադրման թանկացումը։

Ռուսաստան և ԱՊՀ

Ռուսաստանի ներքին շուկայում շարունակում են սրվել լոգիստիկ դժվարությունները։ Պերմի երկրամասի նահանգապետ Դմիտրի Մախոնինը հայտարարել է տարածաշրջանի լցակայաններում ԱԻ-92 և ԱԻ-95 բենզինի դեֆիցիտի մասին՝ բացատրելով դա վառելիքաէներգետիկ համալիրի (ՎԷՀ) օբյեկտների վրա օդային հարձակումների աճով և լոգիստիկ շղթաների վերակառուցման անհրաժեշտությամբ։ Չնայած այս մարտահրավերներին, ռուսական խոշոր արտադրողները ֆինանսական բարձր ցուցանիշներ են արձանագրում. «Տատնեֆտ» ընկերության զուտ շահույթը ՄՀՖՍ-ով առաջին կիսամյակում եռապատկվել է՝ կազմելով 165,23 միլիարդ ռուբլի՝ 881,7 միլիարդ ռուբլի հասույթի դեպքում, իսկ «ՌուսՆեֆտ»-ի կիսամյակային շահույթն աճել է մինչև 15,9 միլիարդ ռուբլի։

Միևնույն ժամանակ, Ամուրի գազաքիմիական համալիրում տեղի ունեցած խոշոր հրդեհի զոհերի թիվը հասել է ութի՝ փրկարարների կողմից ևս մեկ անհետ կորածի մարմնի հայտնաբերումից հետո, իսկ հիվանդանոցներում շարունակում է մնալ 37 տուժած, հայտնել է ՌԴ առողջապահության նախարարի օգնական Ալեքսեյ Կուզնեցովը։ Բացի այդ, ռուսական «Գազպրոմ» ընկերության ներկայացուցիչները աշխատանքային հանդիպում են անցկացրել Իրանի ազգային գազային ընկերության (NIGC) հետ՝ գազային ոլորտում համագործակցության հեռանկարները քննարկելու նպատակով։

Հայաստան

Մերձավոր Արևելքում շարունակվող լոգիստիկ ճգնաժամն ու Իրանի շուրջ ստեղծված անկայունությունն անմիջական ազդեցություն ունեն տարածաշրջանային էներգետիկ լանդշաֆտի վրա։ Թեև Հայաստան մատակարարումների անմիջական ընդհատումներ չեն գրանցվել, «Գազպրոմի» և իրանական NIGC-ի միջև ակտիվ բանակցությունները գտնվում են տեղական փորձագետների ուշադրության կենտրոնում, քանի որ Հայաստանը պատմականորեն ներգրավված է Իրանի հետ գազի և էլեկտրաէներգիայի փոխանակման տարածաշրջանային ծրագրերում։ Օրմուզի նեղուցի շրջափակումը, որը զրկել է Կատարին ՀԲԳ արտահանման 96%-ից, պահպանում է բարձր գները համաշխարհային շուկաներում, ինչը ևս մեկ անգամ փաստում է երկարաժամկետ երկկողմ համաձայնագրերի կարևորությունը փոքր ներկրող տնտեսությունների համար։

Օգոստոսի 26-ին Հայաստանի ներքին շուկայում բենզինի, դիզելային վառելիքի մանրածախ գներն ու բնական գազի սակագները պահպանել են լիակատար կայունություն։ Հանրապետության էներգետիկ անվտանգությունը շարունակում է երաշխավորվել ԵԱՏՄ անդամակցությամբ։ Ռուսաստանի հետ գործող համաձայնագրերն ապահովում են բնական գազի և նավթամթերքի անմաքս ներկրումը կանխատեսելի ֆիքսված գներով։ Այս արտոնյալ տնտեսական մոդելը հուսալիորեն մեկուսացնում է ներքին շուկան համաշխարհային գնային ցնցումներից և թույլ չի տալիս, որ սակագները կախված լինեն տատանվող միջազգային սահմանված շուկայական գնային գնահատականներից։